Με αφορμή σχόλιό μου στην Εφημερίδα “ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ” για την έρευνα “Οι Πυθίες του Καφέ” της Κέλλυς Φαναριώτη.

Ο άνθρωπος έχει τη φυσική τάση να πιστεύει στο μυστικισμό και στις ψευδοεπιστήμες από την έμφυτη επιθυμία του να βρίσκει απαντήσεις στις αβεβαιότητες της ζωής. Σχεδόν κάθε μέρα οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν δύσκολες καταστάσεις και χρειάζεται να παίρνουν σημαντικές αποφάσεις. Αυτή η συνεχής προσπάθεια δοκιμασίας και λάθους συνοδεύεται από άγχος, θυμό ή φόβο. Προκειμένου να ξεφεύγουν από αυτό το χάος της ζωής, αρκετοί ελέγχουν τα ημερήσια ωροσκόπια, ή συμβουλεύονται χαρτορίχτρες, καφετζούδες, κ.α., μολονότι όλες αυτές οι μεθοδολογίες στερούνται τεκμηριωμένης προγνωστικής εγκυρότητας. Άλλοτε πάλι, προσφεύγουν σε εναλλακτικές θεραπείες για τα αντικειμενικά τους προβλήματα υγείας, μολονότι κι αυτές οι προσεγγίσεις στερούνται οποιασδήποτε σοβαρής τεκμηρίωσης.

Γιατί τόση εμπιστοσύνη αφού δεν υπάρχει απόδειξη;

Επιλέγουμε να πιστεύουμε στη δύναμη του πεπρωμένου, γιατί αυτό είναι πιο …εύκολο. Όταν δεν έχουμε ειδικές γνώσεις, μας αρέσει να αποδεχόμαστε τις λιγότερο περίπλοκες απαντήσεις στις υπαρξιακές απορίες μας για τη ζωή, το θάνατο κι ό,τι υπάρχει μετά από αυτόν. Η εμπιστοσύνη στην άποψη ότι υπάρχουν πράγματα που ελέγχουν τη ζωή μας, πέρα από τις φυσικές μας δυνατότητες, μας βοηθάει να αφαιρούμε λίγο από το βάρος του εαυτού μας κι από την αγγαρεία να είμαστε οι ίδιοι υπεύθυνοι της δικής μας ύπαρξης. Το μέσο με το οποίο οι άνθρωποι νιώθουμε ότι διασυνδεόμαστε με αυτή την ανώτερη δύναμη είναι η θρησκεία, ενώ το μέσο για τη διασύνδεση με το πεπρωμένο είναι οι “διορατικοί” πάσης φύσεως.

ελπίδα σε μικρές δόσεις
Επίσης, στα μεγάλα διλήμματα μας εξυπηρετεί να μεταβιβάζουμε την ευθύνη των αποφάσεων σε κάποιον τρίτο, ειδικά όταν νιώθουμε ανασφάλεια και την αδυναμία να διαχειριζόμαστε τις δυσκολίες μόνοι μας. Είναι στη φύση μας όταν υποφέρουμε σε τέτοιες συνθήκες, να ψάχνουμε για το εύκολο παυσίπονο, για την άμεση ανακούφιση, ή για ευθείες απαντήσεις και συμβουλές, ακόμη κι αν το αποτέλεσμα είναι ολότελα βραχυπρόθεσμο. Όπως ένας άνθρωπος καταφεύγει στο αλκοόλ, με τον ίδιο τρόπο προστρέχει στους “πνευματικούς” κάθε λογής, ακόμη και στους εναλλακτικούς θεραπευτές. Η δουλειά του επαγγελματία μελλοντολόγου ή εναλλακτικού είναι να επωφελείται της τεράστιας ανάγκης μας για σύντομη εκτόνωση της εσωτερικής, ψυχικής, πίεσης και να πουλάει στον πελάτη του μια αίσθηση ασφάλειας και προσμονής για μια καλύτερη έκβαση στα θέματά του. Δυστυχώς, όμως, αυτή η προσωρινή απόδραση από την πραγματικότητα των προβλημάτων μας, ούτε τα λύνει ούτε βελτιώνει τη ζωή μας. Αλλά, οι μικρές δόσεις ελπίδας που λαμβάνουν όσοι επιλέγουν να ξοδεύουν τα χρήματά τους σε τέτοιους επιτήδειους, καθιστούν τις υπηρεσίες τους εξαιρετικά εθιστικές, σχεδόν όσο εθιστικό είναι το αλκοόλ.

Ο ανάδρομος Ερμής, η μνήμη του νερού και το φάντασμα της Όπερας. 

άλλο υποκειμενική επιβεβαίωση κι άλλο απόδειξη
Το 1948 ο ερευνητής Μπέρτραμ Φόρερ απέδειξε το φαινόμενο Μπάρνουμ (ή φαινόμενο Φόρερ), δηλαδή την έμφυτη τάση μας να αξιολογούμε προτάσεις ή προβλέψεις ασαφείς και αόριστες ως εξαιρετικά ακριβείς, πιστεύοντας με βεβαιότητα ότι αφορούν σε εμάς τους ίδιους. Πρόκειται για την ίδια υποκειμενική επιβεβαίωση που λαμβάνουμε όταν δύο άσχετα μεταξύ τους συμβάντα συσχετίζονται μέσα στο μυαλό μας, επειδή μια προσωπική πεποίθηση, ή μία προσδοκία μας, καθιστά αυτό το συσχετισμό εύλογο. Για παράδειγμα, όταν αναζητούμε κοινά στοιχεία μεταξύ της προσωπικότητάς μας ή της προσωπικότητας ενός συντρόφου και των χαρακτηριστικών του αστρολογικού ζωδίου, ή πολύ περισσότερο όταν διαβάζουμε τις προφητείες του Νοστράδαμου και άλλων…

Επιπλέον, πρόσφατες έρευνες καταδεικνύουν ότι είναι στ’ αλήθεια πιθανό να θεωρούμε ως ακριβή μία πρόβλεψη ή, ακόμη, μία εναλλακτική θεραπεία, όταν πιστεύουμε ότι τα αποτελέσματά της μας αφορούν πολύ προσωπικά, όταν πιστεύουμε στην αυθεντία του “επαγγελματία” κι όταν τα προσδοκώμενα θα έχουν θετικό πρόσημο για τη ζωή μας. Ακριβώς όπως συμβαίνει μ’ εκείνη τη ζωδιακή πρόβλεψη, εκείνου του διάσημου αστρολόγου, στην έγκυρη εφημερίδα, που μας πληροφορε