Η εφηβεία είναι η περίοδος στην οποία ένας νέος άνθρωπος αρχίζει να αποφασίζει μόνος του για τα χρήματα, τον χρόνο και τις παρέες του, ενώ οι περιοχές του εγκεφάλου που ελέγχουν την παρορμητικότητα δεν έχουν ακόμη ωριμάσει πλήρως. Ο στοιχηματισμός από το κινητό βρίσκεται ακριβώς σε αυτό το σημείο συνάντησης, και αξίζει να το σκεφτούμε με ψυχραιμία και με συγκεκριμένα στοιχεία.
Αφορμή για αυτές τις σκέψεις στάθηκε μια μελέτη κοορτής στο JAMA Psychiatry, που εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στη νομιμοποίηση του διαδικτυακού αθλητικού στοιχήματος και στη χρήση υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Μια μελέτη πληθυσμού δείχνει συσχετίσεις και δεν μπορεί να μας πει τι ισχύει για ένα συγκεκριμένο παιδί. Μας αφήνει όμως ένα χρήσιμο ερώτημα για τους γονείς.
Γιατί η εφηβεία είναι πιο ευάλωτη στο στοίχημα
Σύμφωνα με τη γνωστή εργασία των Kessler και συνεργατών (2005), περίπου οι μισές από τις ψυχικές διαταραχές που εμφανίζονται στη διάρκεια της ζωής ξεκινούν μέχρι τα 14 έτη και τα τρία τέταρτα μέχρι τα 24. Τα στοιχεία βασίζονται σε αναδρομικές αναφορές ενηλίκων. Δείχνουν πάντως ότι στην εφηβεία ξεκινούν πολλά από τα προβλήματα που θα απασχολήσουν αργότερα τον ενήλικο.
Ο Steinberg (2008), σε μια ανασκόπηση για τη νευροεπιστήμη της εφηβικής επικινδυνότητας, περιγράφει δύο διαδικασίες που ωριμάζουν με διαφορετικό ρυθμό. Το σύστημα της ανταμοιβής γίνεται πιο ευαίσθητο στις αρχές της εφηβείας, ενώ ο έλεγχος της συμπεριφοράς, που στηρίζεται στον προμετωπιαίο φλοιό, ολοκληρώνεται αργότερα. Αυτό ερμηνεύει εν μέρει γιατί ο έφηβος δίνει μεγαλύτερο βάρος στο κέρδος παρά στην απώλεια.
Μια συστηματική ανασκόπηση των Calado και συνεργατών (2017) συγκέντρωσε μελέτες για τον προβληματικό τζόγο στους εφήβους. Τα ποσοστά διέφεραν αισθητά από χώρα σε χώρα, εν μέρει επειδή οι μελέτες χρησιμοποιούσαν διαφορετικά εργαλεία μέτρησης. Σε γενικές γραμμές, μια μειονότητα εφήβων είχε προβλήματα που συνδέονται με το στοίχημα, κυρίως στα αγόρια.
Οι αριθμοί αυτοί αφορούν ομάδες. Ένα παιδί μπορεί να στοιχηματίσει λίγες φορές χωρίς πρόβλημα και ένα άλλο να εμπλακεί γρήγορα σε έντονη δραστηριότητα. Έχουν σημασία η παρορμητικότητα, η διάθεση, η παρέα και η εύκολη πρόσβαση, όμως ο συνδυασμός τους σε κάθε έφηβο δεν προβλέπεται με ακρίβεια.
Τι αλλάζει όταν το στοίχημα γίνεται εφαρμογή στο κινητό
Ένας γονιός περιέγραφε κάποτε ότι ο γιος του, δεκαεφτά ετών, ήταν ήρεμος όλη την εβδομάδα και ευερέθιστος τις βραδιές των αγώνων, με το κινητό πάντα γυρισμένο ανάποδα στο τραπέζι. Τον ανησυχούσε η αλλαγή στη διάθεση και στον ύπνο του παιδιού του. Λίγες μέρες αργότερα έμαθε ότι ο γιος του είχε δανειστεί χρήματα από συμμαθητές.
Το στοίχημα στην εφαρμογή διαφέρει από το παραδοσιακό πρακτορείο. Είναι διαθέσιμο όλο το εικοσιτετράωρο, η πληρωμή γίνεται με λίγα κλικ και τα χρήματα δεν μοιάζουν με τα μετρητά. Υπάρχει στοιχηματισμός την ώρα του αγώνα και ειδοποιήσεις με προσφορές. Σε πολλές χώρες απαγορεύεται στους ανηλίκους, αλλά ένας έφηβος μπορεί να χρησιμοποιήσει λογαριασμό ενήλικου ή να παίξει μέσω ενός “φίλου”.
Η ανασκόπηση των Potenza και συνεργατών (2019) για τη διαταραχή τυχερών παιχνιδιών περιγράφει ότι συνυπάρχει σε αρκετούς ανθρώπους με κατάθλιψη, άγχος ή χρήση ουσιών. Η συννοσηρότητα δεν μας λέει τι προηγήθηκε. Ένας έφηβος με χαμηλή διάθεση μπορεί να στραφεί στο στοίχημα για ανακούφιση, και το στοίχημα με τη σειρά του να επιδεινώνει τη διάθεση.
Το πρόβλημα δεν είναι ένα στοίχημα που χάθηκε. Είναι η προσπάθεια του εφήβου να το διορθώσει με το επόμενο στοίχημα.
Στην κλινική περιγραφή αυτό ονομάζεται προσπάθεια ανάκτησης των απωλειών. Ο έφηβος χάνει ένα ποσό και στοιχηματίζει ξανά για να το πάρει πίσω, συνήθως με μεγαλύτερο ρίσκο. Επειδή το κόστος κρύβεται από τους γύρω, αρχίζουν τα ψέματα και οι δανεισμοί.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς στην πράξη
Η πιο χρήσιμη κουβέντα γίνεται νωρίς και πριν εγκατασταθεί πρόβλημα. Μπορείτε να ρωτήσετε τον έφηβο τι βλέπει στις διαφημίσεις, ποιοι από την παρέα στοιχηματίζουν και τι πιστεύει ότι κερδίζει κανείς μακροπρόθεσμα. Οι ερωτήσεις από περιέργεια συνήθως βοηθούν περισσότερο από τις προειδοποιήσεις, γιατί ο έφηβος δεν χρειάζεται να υπερασπιστεί τον εαυτό του.
Αξίζει να προσέξετε αλλαγές που διαρκούν, για παράδειγμα χρήματα που λείπουν, αιτήματα για έξτρα χαρτζιλίκι χωρίς σαφή λόγο, ξενύχτι τις βραδιές των ποδοσφαιρικών αγώνων, πτώση επιδόσεων στο σχολείο ή ευερεθιστότητα όταν το κινητό δεν είναι διαθέσιμο. Κανένα σημάδι μόνο του δεν αποδεικνύει στοιχηματισμό, αφού τα ίδια συμπτώματα εκδηλώνονται και στην κατάθλιψη ή στο άγχος.
Σε πρακτικό επίπεδο, βοηθά να μην αποθηκεύονται στοιχεία κάρτας στο κινητό του παιδιού, να ενεργοποιείται ο γονεϊκός έλεγχος και να συμφωνείται εκ των προτέρων ποια χρήματα διαχειρίζεται ο ίδιος. Αν ανακαλύψετε χρέη, αποφύγετε την τιμωρία και την ταπείνωση. Ακούστε πρώτα τι έγινε και αποφασίστε μαζί πώς θα εξοφληθεί το ποσό, χωρίς να το καλύψετε σιωπηλά.
Όταν το στοίχημα επηρεάζει τη διάθεση, τον ύπνο ή τη λειτουργία στο σχολείο, ή όταν ο έφηβος δεν μπορεί να σταματήσει παρότι το θέλει, ζητήστε βοήθεια από παιδίατρο, ψυχολόγο ή παιδοψυχίατρο. Η αξιολόγηση θα εξετάσει και την κατάθλιψη, το άγχος ή τη χρήση ουσιών, γιατί αν συνυπάρχουν, χρειάζονται κι αυτά ειδική φροντίδα.
Οι γονείς ρωτούν σχεδόν πάντα ποιό θα μπορούσε να είναι το μέτρο στον στοιχηματισμό. Δεν υπάρχει ποσό ή ώρα που να το ορίζει με βεβαιότητα. Βοηθά περισσότερο να εξετάσουμε αν το στοίχημα αρχίζει να καθορίζει τη διάθεση του παιδιού, τα χρήματά του και την αλήθεια που μοιράζεται. Για το πώς η νομιμοποίηση επηρεάζει ειδικά τους εφήβους, απ’ όσο γνωρίζουμε, τα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα.
Βιβλιογραφία
- Calado, F., Alexandre, J., & Griffiths, M. D. (2017). Prevalence of adolescent problem gambling: A systematic review of recent research. Journal of Gambling Studies, 33(2), 397–424.
- Kessler, R. C., Berglund, P., Demler, O., Jin, R., Merikangas, K. R., & Walters, E. E. (2005). Lifetime prevalence and age-of-onset distributions of DSM-IV disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Archives of General Psychiatry, 62(6), 593–602.
- Potenza, M. N., Balodis, I. M., Derevensky, J., Grant, J. E., Petry, N. M., Verdejo-Garcia, A., & Yip, S. W. (2019). Gambling disorder. Nature Reviews Disease Primers, 5, Article 51.
- Steinberg, L. (2008). A social neuroscience perspective on adolescent risk-taking. Developmental Review, 28(1), 78–106.
