Περί κάνναβης ζητούν να συζητήσουν με τον ψυχίατρό τους ολοένα και περισσότεροι γονείς, ανησυχώντας για το τι κάνει το παιδί τους στο δωμάτιό του με την πόρτα κλειστή. Η ερώτηση που ακούω πιο συχνά δεν είναι αν η κάνναβη είναι επικίνδυνη, αλλά αν είναι επικίνδυνη όσο ήταν παλιά, ή αν το ζήτημα έχει αλλάξει μορφή χωρίς να το έχουμε προσέξει.
Η κάνναβη που κυκλοφορεί σήμερα δεν μοιάζει με εκείνη προηγούμενων δεκαετιών
Η συγκέντρωση της τετραϋδροκανναβινόλης, της κύριας ψυχοδραστικής ουσίας της κάνναβης γνωστής ως THC, έχει ανέβει σημαντικά στα φυτικά προϊόντα που κυκλοφορούν σε πολλές αγορές παγκοσμίως. Ένα τσιγάρο κάνναβης της δεκαετίας του 1990 και ένα σημερινό προϊόν υψηλής ισχύος δεν έχουν καμία σχέση ως προς τη δραστικότητά τους.
Η ερευνητική ομάδα του Marta Di Forti στο Λονδίνο μελέτησε αυτή ακριβώς τη μεταβολή. Σε μια μεγάλη πολυκεντρική μελέτη σε έντεκα ευρωπαϊκές πόλεις, οι Di Forti και συνεργάτες (2019) διαπίστωσαν ότι η ημερήσια χρήση κάνναβης υψηλής ισχύος συνδεόταν με έως και πενταπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης πρώτου ψυχωτικού επεισοδίου σε σύγκριση με τη μη χρήση.
Πρόκειται για συσχέτιση σε επίπεδο πληθυσμού, όχι για βεβαιότητα ότι κάθε άνθρωπος που καπνίζει κάνναβη θα νοσήσει ψυχικά. Η πλειονότητα όσων χρησιμοποιούν κάνναβη δεν εμφανίζει ποτέ ψύχωση. Ωστόσο, το εύρημα αλλάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε τη σχέση δόσης και κινδύνου, κάτι που παλαιότερα υποτιμούσαμε κλινικά.
Ο κίνδυνος ψύχωσης και η ευαλωτότητα του εφηβικού εγκεφάλου
Ο εγκέφαλος στην εφηβεία βρίσκεται ακόμη σε διαδικασία ωρίμανσης, ιδίως στον προμετωπιαίο φλοιό, την περιοχή που ρυθμίζει την κρίση και τον έλεγχο των παρορμήσεων. Η έκθεση σε THC σε αυτή τη φάση φαίνεται να αλληλεπιδρά με το ενδοκανναβινοειδές σύστημα με τρόπο διαφορετικό από ό,τι στον ενήλικο εγκέφαλο.
Μια μετα-ανάλυση των Marconi και συνεργατών (2016) στο Schizophrenia Bulletin συγκέντρωσε δεδομένα από δεκάδες μελέτες και βρήκε σχέση δόσης-απόκρισης ανάμεσα στη συχνότητα χρήσης κάνναβης και τον κίνδυνο ψυχωσικής διαταραχής, με πιο έντονο το εύρημα στους ανθρώπους που είχαν ξεκινήσει τη χρήση σε μικρή ηλικία.
Η ηλικία έναρξης της χρήσης φαίνεται να λειτουργεί ως κρίσιμος παράγοντας, όχι απλώς ως λεπτομέρεια του ιστορικού· όσο νωρίτερα ξεκινά η έκθεση, τόσο μεγαλύτερη φαίνεται η ευαλωτότητα του νευρικού συστήματος.
Στο ιατρείο αυτό μεταφράζεται σε μια πρακτική διάκριση που προσπαθώ πάντα να εξηγήσω καθαρά. Ένας ενήλικος χωρίς οικογενειακό ιστορικό ψύχωσης που καπνίζει περιστασιακά δεν βρίσκεται στην ίδια κατηγορία κινδύνου με έναν έφηβο που χρησιμοποιεί καθημερινά προϊόντα υψηλής ισχύος, ιδίως αν υπάρχει γενετική επιβάρυνση στην οικογένεια.
Εξάρτηση, γνωστικές επιπτώσεις και η συζήτηση για τη θεραπευτική χρήση
Πέρα από την ψύχωση, η κάνναβη μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχή χρήσης με τα δικά της αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά, όπως ανοχή, στερητικά συμπτώματα και δυσκολία περιορισμού της χρήσης παρά τις αρνητικές συνέπειες. Η Hasin (2018), σε ανασκόπηση επιδημιολογικών δεδομένων στις Ηνωμένες Πολιτείες, κατέγραψε σταθερή αύξηση των διαγνώσεων αυτής της διαταραχής παράλληλα με τη νομιμοποίηση και την αυξημένη διαθεσιμότητα.
Η γνωστική επίδραση της παρατεταμένης χρήσης απασχολεί ιδιαίτερα όσους ξεκίνησαν νέοι. Οι Volkow και συνεργάτες (2014) στο New England Journal of Medicine συνόψισαν ερευνητικά δεδομένα που δείχνουν πιθανή επιβάρυνση της μνήμης εργασίας και της προσοχής, με ενδείξεις ότι κάποιες από αυτές τις επιπτώσεις μπορεί να επιμένουν και μετά τη διακοπή, χωρίς όμως να είναι πάντοτε σαφές αν αντιστρέφονται πλήρως.
Παράλληλα, η κλινική εικόνα περιπλέκεται από τη θεραπευτική χρήση κανναβιδιόλης, γνωστής ως CBD, η οποία δεν προκαλεί την ψυχοδραστική επίδραση της THC και εξετάζεται για κάποιες μορφές επιληψίας και άγχους. Το ζήτημα δεν είναι το φυτό ως ενιαία οντότητα, αλλά η συγκεκριμένη ουσία, η δόση και ο ανθρώπινος οργανισμός που τη δέχεται.
Σε κάθε συνάντηση με έναν νέο άνθρωπο που χρησιμοποιεί κάνναβη, προσπαθώ να μην αντιδράσω με τρόπο που θυμίζει ηθικό κήρυγμα, γιατί ξέρω ότι αυτό κλείνει αμέσως τη συζήτηση. Αντί γι’ αυτό, ρωτάω πότε ξεκίνησε, πόσο συχνά χρησιμοποιεί, τι ισχύ έχει το προϊόν και αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό ψυχικής νόσου. Οι απαντήσεις αυτές λένε πολύ περισσότερα από μια γενική προειδοποίηση.
