Η κατάθλιψη δεν είναι απλώς μια κακή διάθεση που θα περάσει. Είναι μια κλινική κατάσταση που αλλάζει τον τρόπο που σκέφτεται κανείς, κοιμάται, τρώει και βιώνει τον κόσμο γύρω του. Για δεκαετίες, η επιστήμη αναζητούσε θεραπείες που να μην αντιμετωπίζουν απλώς τα συμπτώματα, αλλά να παρεμβαίνουν στις βαθύτερες βιολογικές διεργασίες που τα γεννούν. Σήμερα, αυτή η αναζήτηση φαίνεται να φτάνει σε ένα νέο σταυροδρόμι.
Κατάθλιψη και άγχος — δύο καταστάσεις που συχνά συμπορεύονται
Η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές εμφανίζονται μαζί σε ποσοστό που ξεπερνά το 50% των περιπτώσεων, σύμφωνα με έρευνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Αυτή η συνύπαρξη δυσκολεύει τη θεραπεία, γιατί ένα φάρμακο που ανακουφίζει από το άγχος δεν στοχεύει απαραίτητα και στους μηχανισμούς της κατάθλιψης. Γι’ αυτό κάθε νέος θεραπευτικός παράγοντας που αντιμετωπίζει και τις δύο καταστάσεις ταυτόχρονα προκαλεί έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον.
Πρόσφατα, ένας νέος θεραπευτικός παράγοντας, το GlyphAgo, παρουσίασε θετικά αποτελέσματα στην Φάση 1 κλινικής δοκιμής για τη θεραπεία των αγχωδών διαταραχών. Τα ευρήματα αυτά δημοσιεύτηκαν στο Psychiatric Times και έχουν ήδη αρχίσει να συζητούνται ευρύτερα στην κοινότητα της ψυχιατρικής έρευνας. Η Φάση 1 αξιολογεί κυρίως την ασφάλεια και την ανοχή του φαρμάκου στον ανθρώπινο οργανισμό.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το GlyphAgo γίνεται καλά ανεκτό, χωρίς σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες στην ομάδα των συμμετεχόντων. Πρόκειται για βελτιωμένο μόριο Αγομελατίνης – ουσίας ήδη διαθέσιμης κλνικά – με 6.8 φορές μεγαλύτερη βιοδιαθεσιμότητα και πολύ πιο ασφαλές για το ήπαρ σε σχέση με την αρχικό. Αυτό δεν σημαίνει ότι το φάρμακο είναι έτοιμο για κλινική χρήση — οι Φάσεις 2 και 3 απαιτούνται ακόμα — αλλά οι ενδείξεις είναι αρκετά ενθαρρυντικές ώστε να δικαιολογούν τη συνέχιση της έρευνας και την αισιοδοξία ότι ένα νέο πολύ υποσχόμενο φάρμακο θα προστεθεί στα εργαλεία μας.
Κάθε φορά που ένα νέο μόριο περνά με ασφάλεια τη Φάση 1, η επιστήμη κερδίζει μια πρώτη, αλλά ουσιαστική νίκη στον αγώνα κατά των ψυχικών διαταραχών.
Γιατί χρειαζόμαστε νέες θεραπείες για την κατάθλιψη
Τα υπάρχοντα αντικαταθλιπτικά φάρμακα, όπως οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRI), βοηθούν πολλούς ανθρώπους, αλλά δεν είναι αποτελεσματικά για όλους. Μελέτες δείχνουν ότι έως και το 30-40% των ασθενών με κατάθλιψη δεν ανταποκρίνεται επαρκώς στις πρώτες γραμμές φαρμακευτικής αγωγής (Rush et al., 2006). Εκείνη η ομάδα ανθρώπων αντιμετωπίζει αυτό που στην ψυχιατρική ονομάζεται ανθεκτική κατάθλιψη.
Η ανθεκτική κατάθλιψη δεν είναι σπάνια. Ένας στους τρεις ανθρώπους με διάγνωση κατάθλιψης μπορεί να ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Αυτό σημαίνει ότι εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με συμπτώματα που δεν ανακουφίζονται επαρκώς από τις διαθέσιμες θεραπείες. Η ανάγκη για νέους θεραπευτικούς στόχους είναι επομένως πραγματική και επείγουσα.
Τα τελευταία χρόνια η έρευνα έχει στραφεί σε νέους βιολογικούς στόχους, πέρα από τη σεροτονίνη και τη νορεπινεφρίνη. Η κεταμίνη, για παράδειγμα, που δρα στους NMDA υποδοχείς γλουταμίνης, εγκρίθηκε από τον FDA το 2019 ως εσκεταμίνη για ανθεκτική κατάθλιψη (Daly et al., 2019). Αυτή η έγκριση άνοιξε τον δρόμο για την εξερεύνηση μορίων με εντελώς διαφορετικούς μηχανισμούς δράσης.
Τι σημαίνει αυτή η εξέλιξη για τους ανθρώπους που ζουν με κατάθλιψη σήμερα
Ένας άνθρωπος που αγωνίζεται με κατάθλιψη για χρόνια, που έχει δοκιμάσει δύο ή τρία φάρμακα χωρίς ουσιαστική βελτίωση, ακούει αυτές τις ειδήσεις με μια μεικτή αίσθηση. Από τη μια, υπάρχει ελπίδα. Από την άλλη, ξέρει ότι μεταξύ μιας κλινικής δοκιμής Φάσης 1 και μιας διαθέσιμης θεραπείας στο φαρμακείο της γειτονιάς μεσολαβούν χρόνια και άλλες δοκιμές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κανείς δεν πρέπει να ασχολείται με αυτές τις ειδήσεις. Σημαίνει ότι η ενημέρωση πρέπει να γίνεται με σαφήνεια. Η Φάση 1 δεν αποδεικνύει αποτελεσματικότητα — αποδεικνύει ασφάλεια. Αυτό είναι σημαντικό, αλλά είναι μόνο το πρώτο βήμα μιας μακράς διαδικασίας. Οι ασθενείς πρέπει να γνωρίζουν αυτή τη διαφορά.
Στο μεταξύ, υπάρχουν θεραπείες που αποδεδειγμένα λειτουργούν και πρέπει να αξιοποιούνται. Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT) έχει ισχυρή βάση αποδείξεων για την κατάθλιψη (Cuijpers et al., 2019). Ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής παραμένει η πιο τεκμηριωμένη προσέγγιση για τις περισσότερες περιπτώσεις.
Αναστοχαζόμενος πάνω σε αυτές τις εξελίξεις, ένα πράγμα γίνεται σαφές: η επιστήμη κινείται. Δεν κινείται πάντα γρήγορα, και δεν δίνει πάντα τις απαντήσεις που περιμένουμε. Αλλά κάθε νέο μόριο που εξετάζεται, κάθε κλινική δοκιμή που ολοκληρώνεται, κάθε δεδομένο που συγκεντρώνεται — όλα αυτά χτίζουν τη βάση για καλύτερες θεραπείες στο μέλλον. Για όσους ζουν με κατάθλιψη τώρα, αυτό δεν είναι αρκετό. Αλλά είναι αληθινό.
Βιβλιογραφία
- Rush, A. J., Trivedi, M. H., Wisniewski, S. R., Nierenberg, A. A., Stewart, J. W., Warden, D., Niederehe, G., Thase, M. E., Lavori, P. W., Lebowitz, B. D., McGrath, P. J., Rosenbaum, J. F., Sackeim, H. A., Kupfer, D. J., Luther, J., & Fava, M. (2006). Acute and longer-term outcomes in depressed outpatients requiring one or several treatment steps: A STAR*D report. American Journal of Psychiatry, 163(11), 1905–1917.
- Daly, E. J., Trivedi, M. H., Janik, A., Li, H., Zhang, Y., Li, X., Lane, R., Lim, P., Duca, A. R., Hough, D., Thase, M. E., Zajecka, J., Winokur, A., Divacka, I., Fagiolini, A., Cubala, W. J., Bitter, I., Blier, P., Shelton, R. C., … Singh, J. B. (2019). Efficacy of esketamine nasal spray plus oral antidepressant treatment for relapse prevention in patients with treatment-resistant depression. JAMA Psychiatry, 76(9), 893–903.
- Cuijpers, P., Cristea, I. A., Karyotaki, E., Reijnders, M., & Huibers, M. J. H. (2019). How effective are cognitive behavior therapies for major depression and anxiety disorders? A meta-analytic update of the evidence. World Psychiatry, 18(3), 276–285.
- World Health Organization. (2023). Depressive disorder (depression). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression.
- Psychiatric Times. (2024). GlyphAgo for treatment of anxiety shows positive Phase 1 topline results. Psychiatric Times.
