Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν το cyberbullying δεν σταματά
Το cyberbullying δεν είναι απλώς ένα δυσάρεστο περιστατικό που περνάει. Όταν τα μηνύματα, τα σχόλια ή οι απειλές επαναλαμβάνονται για μήνες ή χρόνια, ο εγκέφαλος προσαρμόζεται σε αυτή την κατάσταση με τρόπους που δεν είναι πάντα ορατοί. Μελέτες σε εφήβους και ενήλικες που έχουν βιώσει συστηματικό διαδικτυακό εκφοβισμό καταδεικνύουν αλλαγές σε περιοχές που σχετίζονται με τη ρύθμιση των συναισθημάτων, όπως η αμυγδαλή και ο προμετωπιαίος φλοιός (Hamilton et al., 2016). Αυτές οι περιοχές λειτουργούν σαν ένα είδος θερμοστάτη για το άγχος και τον φόβο. Όταν δέχονται συνεχή πίεση, χάνουν την ικανότητά τους να επιστρέφουν σε ισορροπία.
Ένας έφηβος που δέχεται καθημερινά προσβλητικά μηνύματα μπορεί να αρχίσει να αντιλαμβάνεται τον κόσμο ως γενικά απειλητικό, ακόμα και όταν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος. Αυτό δεν είναι απλώς μια ψυχολογική αντίδραση αλλά μια νευροβιολογική προσαρμογή. Ο εγκέφαλος μαθαίνει να παραμένει σε κατάσταση επιφυλακής, σαν να περιμένει την επόμενη επίθεση. Με τον καιρό, αυτή η κατάσταση γίνεται η νέα κανονικότητα.
Η σχέση ανάμεσα στο cyberbullying και τις διαταραχές μνήμης
Όταν το μυαλό είναι διαρκώς απασχολημένο με την αποφυγή απειλών, έχει λιγότερους πόρους για να επεξεργαστεί και να αποθηκεύσει νέες πληροφορίες. Έρευνες σε ανθρώπους που έχουν βιώσει cyberbullying δείχνουν ότι η χρόνια έκθεση σε στρεσογόνες καταστάσεις επηρεάζει τη μνήμη και τη συγκέντρωση (Vaillancourt et al., 2013). Αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος έχει υποστεί διαδικτυακό εκφοβισμό θα αναπτύξει άνοια ή Αλτσχάιμερ, αλλά ότι ο τρόπος που ο εγκέφαλος διαχειρίζεται τις πληροφορίες μπορεί να αλλάξει.
Για παράδειγμα, ένας φοιτητής που δέχεται συνεχή κριτική για την εμφάνισή του στα social media μπορεί να δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί στις εξετάσεις του, όχι επειδή δεν έχει διαβάσει, αλλά επειδή το μυαλό του είναι απασχολημένο με την επεξεργασία των αρνητικών σχολίων. Αυτή η διαρκής νοητική φόρτιση μπορεί να οδηγήσει σε κόπωση, λάθη και τελικά σε μείωση της ακαδημαϊκής απόδοσης. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί που βιώνουν cyberbullying αναφέρουν ότι ξεχνούν εύκολα, ακόμα και απλές καθημερινές υποχρεώσεις.
Το cyberbullying δεν αφήνει μόνο συναισθηματικά σημάδια. Αλλάζει τον τρόπο που ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο και επεξεργάζεται τις πληροφορίες, ακόμα και αφού η απειλή έχει σταματήσει.
Η σχέση ανάμεσα στο χρόνιο στρες και τις διαταραχές μνήμης δεν είναι καινούργια. Όμως, το cyberbullying έχει ένα επιπλέον χαρακτηριστικό: την αίσθηση της αδιάκοπης έκθεσης. Σε αντίθεση με τον παραδοσιακό εκφοβισμό, που συμβαίνει σε συγκεκριμένους χώρους και ώρες, το διαδίκτυο δεν κλείνει ποτέ. Αυτό σημαίνει ότι το άτομο δεν έχει χρόνο να ανασάνει, να επεξεργαστεί το τραύμα και να ανακτήσει την ισορροπία του.
Πώς μπορούμε να προστατεύσουμε τον εαυτό μας και τους γύρω μας
Η πρόληψη του cyberbullying δεν είναι μόνο ένα ζητούμενο τεχνολογίας ή κανονισμών. Είναι και θέμα εκπαίδευσης του εγκεφάλου να διαχειρίζεται το στρες. Μία από τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές είναι η ανάπτυξη της συναισθηματικής ανθεκτικότητας, δηλαδή της ικανότητας να ανακάμπτουμε μετά από δύσκολες καταστάσεις. Αυτό μπορεί να γίνει μέσα από τεχνικές όπως η mindfulness, η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία ή ακόμα και η απλή συζήτηση με κάποιον που εμπιστευόμαστε.
Για όσους έχουν ήδη υποστεί cyberbullying, η αποκατάσταση δεν είναι πάντα γραμμική. Μπορεί να χρειαστεί χρόνος για να ανακτήσει ο εγκέφαλος την ικανότητά του να ρυθμίζει τα συναισθήματα και να επεξεργάζεται τις πληροφορίες χωρίς το διαρκές άγχος. Ωστόσο, με τη σωστή υποστήριξη, είναι εφικτό να αναστραφούν πολλές από τις αλλαγές που έχουν συμβεί. Η ψυχοθεραπεία, για παράδειγμα, μπορεί να βοηθήσει στην αναδόμηση της αυτοεκτίμησης και στην επανεκπαίδευση του εγκεφάλου να αντιλαμβάνεται τον κόσμο ως λιγότερο απειλητικό.
Επίσης, είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε τα σημάδια του cyberbullying σε άλλους. Ένας φίλος που ξαφνικά αποφεύγει τα social media, ένας συμμαθητής που γίνεται πιο κλειστός ή ένας συνάδελφος που φαίνεται διαρκώς αποσυντονισμένος μπορεί να χρειάζεται βοήθεια. Η παρέμβαση δεν πρέπει να είναι δραματική. Μερικές φορές, ένα απλό μήνυμα ή μια πρόσκληση για καφέ μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για μια συζήτηση που θα κάνει τη διαφορά.
Βιβλιογραφία
- Hamilton, J. P., Etkin, A., Furman, D. J., Lemus, M. G., Johnson, R. F., & Gotlib, I. H. (2016). Functional neuroimaging of major depressive disorder: A meta-analysis and new integration of baseline activation and neural response data. American Journal of Psychiatry, 173(7), 698-707.
- Vaillancourt, T., Hymel, S., & McDougall, P. (2013). The biological underpinnings of peer victimization: Understanding why and how the effects of bullying can last a lifetime. Trends in Cognitive Sciences, 17(5), 219-220.
- Kowalski, R. M., Giumetti, G. W., Schroeder, A. N., & Lattanner, M. R. (2014). Bullying in the digital age: A critical review and meta-analysis of cyberbullying research among youth. Psychological Bulletin, 140(4), 1073-1137.
