Κοκαΐνη και εγκεφαλικό σπάνια εμφανίζονται στην ίδια σκέψη. Το εγκεφαλικό το συνδέουμε με την προχωρημένη ηλικία, την υψηλή χοληστερίνη ή το κάπνισμα, ενώ τη χρήση κοκαΐνης με τη διάθεση, τον ύπνο ή την καρδιά. Η σύνδεση ανάμεσά τους όμως υπάρχει και έχει ιδιαίτερη σημασία για ανθρώπους κάτω των 50 ετών.
Μια πρόσφατη επιστημονική είδηση ανέφερε ότι τα εγκεφαλικά σε ανθρώπους 20 έως 54 ετών σχεδόν διπλασιάστηκαν μέσα σε περίπου τρεις δεκαετίες. Η αύξηση αφορούσε κυρίως εγκεφαλικά από απόφραξη αγγείου. Στους νεότερους ασθενείς ήταν πιο διαδεδομένες η υψηλή πίεση, ο διαβήτης και η χρήση ουσιών. Οι ερευνητές δεν γνωρίζουν με βεβαιότητα την αιτία.
Η σύνοψη της είδησης δεν ξεχωρίζει ποιες ουσίες εμπλέκονται. Γι’ αυτό εδώ εξετάζουμε τι ξέρουμε ειδικά για την κοκαΐνη, τι από αυτά είναι καλά τεκμηριωμένο και τι παραμένει υπόθεση.
Πώς η κοκαΐνη επηρεάζει τα αγγεία και τον εγκέφαλο
Η κοκαΐνη εμποδίζει την επαναρρόφηση της ντοπαμίνης, της νοραδρεναλίνης και της σεροτονίνης στα νευρικά κύτταρα. Η νοραδρεναλίνη ρυθμίζει και την καρδιά και τα αγγεία. Όταν παραμένει περισσότερο στους ιστούς, ο καρδιακός ρυθμός ανεβαίνει, η αρτηριακή πίεση αυξάνεται και τα αγγεία συσπώνται. Όλα αυτά γίνονται μέσα σε λίγα λεπτά.
Η σύσπαση των αγγείων μειώνει τη ροή του αίματος σε τμήματα του εγκεφάλου και μπορεί να οδηγήσει σε ισχαιμικό εγκεφαλικό, δηλαδή σε απόφραξη αγγείου. Η απότομη άνοδος της πίεσης μπορεί να προκαλέσει το αντίθετο, δηλαδή ρήξη αγγείου και αιμορραγικό εγκεφαλικό. Ορισμένοι άνθρωποι έχουν ήδη ένα μικρό ανεύρυσμα που δεν έχει διαγνωστεί.
Η κοκαΐνη φαίνεται να επηρεάζει και το αίμα. Ευνοεί τη συγκόλληση των αιμοπεταλίων, των κυττάρων που σχηματίζουν θρόμβο, και βλάπτει το εσωτερικό τοίχωμα των αρτηριών. Με την επαναλαμβανόμενη χρήση τα αγγεία φθείρονται νωρίτερα από ό,τι αντιστοιχεί στην ηλικία. Ο μηχανισμός είναι εύλογος και στηρίζεται σε κλινικά και εργαστηριακά δεδομένα, αλλά δεν εξηγεί από μόνος του κάθε περιστατικό.
Όταν η κοκαΐνη λαμβάνεται μαζί με αλκοόλ, το συκώτι παράγει κοκαθυλένιο. Η ουσία αυτή δρα παρόμοια με την κοκαΐνη, παραμένει στον οργανισμό περισσότερη ώρα και επιβαρύνει περισσότερο την καρδιά. Ο συνδυασμός είναι πολύ διαδεδομένος στις βραδινές εξόδους. Αν προστεθούν το κάπνισμα, η αφυδάτωση και η έλλειψη ύπνου, η επιβάρυνση του καρδιαγγειακού συστήματος αυξάνεται ακόμη περισσότερο.
Τι δείχνουν οι μελέτες για τον κίνδυνο
Οι Westover, McBride και Haley (2007) εξέτασαν στοιχεία νοσηλειών από νοσοκομεία του Τέξας για ανθρώπους ηλικίας 18 έως 44 ετών. Η διάγνωση κατάχρησης κοκαΐνης συνδεόταν με μεγαλύτερη πιθανότητα ισχαιμικού εγκεφαλικού, ενώ οι αμφεταμίνες συνδέονταν περισσότερο με αιμορραγικό. Η μελέτη βασίστηκε σε διοικητικά αρχεία, άρα δείχνει συσχέτιση και δεν αποδεικνύει αιτία.
Για την καρδιά τα δεδομένα είναι πιο συγκεκριμένα. Οι Mittleman και συνεργάτες (1999) ρώτησαν σχεδόν 4.000 ανθρώπους με έμφραγμα τι είχαν κάνει τις προηγούμενες ώρες. Στην πρώτη ώρα μετά τη χρήση κοκαΐνης ο κίνδυνος εμφράγματος ήταν περίπου 24 φορές μεγαλύτερος από τον συνήθη. Μόνο 38 συμμετέχοντες είχαν χρησιμοποιήσει κοκαΐνη το προηγούμενο εικοσιτετράωρο και η πληροφορία προήλθε από δική τους αναφορά.
Ο κίνδυνος για την καρδιά και τον εγκέφαλο υπάρχει και σε όποιον χρησιμοποιεί κοκαΐνη σπάνια, και είναι μεγαλύτερος τις πρώτες ώρες μετά τη χρήση.
Ο απόλυτος κίνδυνος μίας χρήσης για έναν υγιή νέο άνθρωπο παραμένει χαμηλός. Αυξάνεται όμως αισθητά στις ώρες αμέσως μετά, και ακόμη περισσότερο όταν υπάρχει υψηλή πίεση, διαβήτης, κάπνισμα ή οικογενειακό ιστορικό καρδιοπάθειας. Κανένας από τους παράγοντες δεν προκαλεί από μόνος του το πρόβλημα. Ο κίνδυνος προκύπτει από το άθροισμά τους.
Δεν γνωρίζουμε πόσο από την αύξηση των εγκεφαλικών στις νεότερες ηλικίες οφείλεται στην κοκαΐνη. Οι μελέτες που αναφέρθηκαν δεν απαντούν σε αυτό το ερώτημα, επειδή αφορούν διαφορετικούς πληθυσμούς και περιόδους. Αυτό που μπορούμε να πούμε με ασφάλεια είναι ότι η κοκαΐνη προσθέτει κίνδυνο, και ότι ο κίνδυνος αυτός δεν περιορίζεται στους ανθρώπους με σοβαρή εξάρτηση.
Αρκετοί άνθρωποι που ζητούν βοήθεια για άγχος, κρίσεις πανικού ή κατάθλιψη περιγράφουν την κοκαΐνη ως «κάτι της παρέας» ή «ό,τι κάνω το Σαββατοκύριακο». Δεν τη συνδέουν με την υγεία τους, ούτε με τους παλμούς και την ανησυχία που νιώθουν την επόμενη μέρα. Η εικόνα του «ελεγχόμενου χρήστη» καθυστερεί τον έλεγχο, και αυτή η καθυστέρηση έχει κόστος.
Τι να κάνετε στην πράξη
Τα σημάδια εγκεφαλικού εμφανίζονται απότομα. Πέφτει το ένα μέρος του προσώπου, χάνεται η δύναμη στο χέρι ή στο πόδι, η ομιλία δυσκολεύει ή η όραση θολώνει. Ένας πολύ έντονος πονοκέφαλος που δεν έχει ξαναγίνει αρκεί για να ζητηθεί βοήθεια. Καλέστε αμέσως το 166 ή το 112 και πείτε ότι έχει προηγηθεί χρήση κοκαΐνης.
Πόνος ή σφίξιμο στο στήθος, δύσπνοια, κρύος ιδρώτας ή παλμοί που δεν υποχωρούν σε λίγα λεπτά χρειάζονται την ίδια άμεση αντιμετώπιση. Μην οδηγήσετε μόνοι σας και μην μείνετε μόνοι. Μην πάρετε αλκοόλ ή ηρεμιστικά για να ηρεμήσετε, γιατί η σωστή θεραπεία πρέπει να καθοριστεί από γιατρό που γνωρίζει τι έχει προηγηθεί.
Στο νοσοκομείο η αντιμετώπιση είναι κυρίως υποστηρικτική. Σύμφωνα με τη συστηματική ανασκόπηση των Richards και συνεργατών (2016), οι βενζοδιαζεπίνες αποτελούν βασική πρώτη επιλογή για τη μείωση της διέγερσης και της πίεσης. Το εύρημα έχει πρακτική σημασία, επειδή δείχνει ότι η έγκαιρη ιατρική φροντίδα έχει συγκεκριμένα εργαλεία και δεν περιορίζεται στην αναμονή.
Όποιος δεν είναι έτοιμος να σταματήσει μειώνει τον κίνδυνο αν δεν συνδυάζει την κοκαΐνη με αλκοόλ ή άλλα διεγερτικά και αν δεν τη χρησιμοποιεί μόνος του. Η καθαρότητα της ουσίας δεν είναι ποτέ γνωστή, και αυτό κάνει την ποσότητα και την αντίδραση απρόβλεπτες. Ο ασφαλέστερος τρόπος παραμένει η διακοπή, και αξίζει να δοκιμάζεται με υποστήριξη.
Ένας έλεγχος πίεσης, σακχάρου και χοληστερίνης, και ενδεχομένως ένα καρδιογράφημα, είναι εύλογο βήμα για όποιον χρησιμοποιεί κοκαΐνη, ακόμη και σπάνια. Πείτε στον γιατρό την αλήθεια για τη χρήση. Αλλάζει την ερμηνεία των συμπτωμάτων και των εξετάσεων, και καλύπτεται από το ιατρικό απόρρητο.
Για τη διαταραχή χρήσης κοκαΐνης δεν υπάρχει φάρμακο με έγκριση ειδικά για αυτήν. Η θεραπεία στηρίζεται στην ψυχοθεραπεία, κυρίως τη γνωσιακή συμπεριφορική, και σε προγράμματα όπου η αποχή ανταμείβεται με μικρά κίνητρα. Αντιμετωπίζεται παράλληλα και η συνυπάρχουσα κατάθλιψη ή το άγχος. Υπηρεσίες όπως το ΚΕΘΕΑ προσφέρουν εμπιστευτική υποστήριξη χωρίς προϋποθέσεις.
Η πρόσφατη είδηση δεν απαντά γιατί αυξάνονται τα εγκεφαλικά στους νέους, και πιθανότατα δεν υπάρχει μία μόνη αιτία. Η κοκαΐνη είναι ένας από τους παράγοντες που ο καθένας μπορεί να γνωρίζει και να σταθμίσει, χωρίς να υποθέτει ότι αφορά μόνο όσους τη χρησιμοποιούν καθημερινά.
Βιβλιογραφία
- Mittleman, M. A., Mintzer, D., Maclure, M., Tofler, G. H., Sherwood, J. B., & Muller, J. E. (1999). Triggering of myocardial infarction by cocaine. Circulation, 99(21), 2737–2741.
- Richards, J. R., Garber, D., Laurin, E. G., Albertson, T. E., Derlet, R. W., Amsterdam, E. A., Olson, K. R., Ramoska, E. A., & Lange, R. A. (2016). Treatment of cocaine cardiovascular toxicity: A systematic review. Clinical Toxicology, 54(5), 345–364.
- Westover, A. N., McBride, S., & Haley, R. W. (2007). Stroke in young adults who abuse amphetamines or cocaine: A population-based study of hospitalized patients. Archives of General Psychiatry, 64(4), 495–502.
