Αυτισμός και σωματική υγεία δεν συζητιούνται συνήθως στο ίδιο ραντεβού. Η οικογένεια έρχεται για τον ύπνο, τις εκρήξεις θυμού, το σχολείο, και το βάρος ή η γλυκόζη του αίματος μένουν στην άκρη μέχρι να εμφανιστεί μια εξέταση που ανησυχεί. Η μεταβολική ψυχιατρική, που συνδυάζει διατροφικές και φαρμακευτικές παρεμβάσεις, προτείνει να τα εξετάζουμε μαζί.
Η ιδέα αυτή δεν έχει ακόμη αποδείξει τα οφέλη της στον αυτισμό. Οι περισσότερες μελέτες της μεταβολικής ψυχιατρικής αφορούν άλλες διαγνώσεις ή είναι μικρές. Γι’ αυτό θα μείνω σε όσα έχουν στέρεη βάση και θα πω καθαρά πού τελειώνουν τα δεδομένα.
Αυτισμός και μεταβολική υγεία στα δεδομένα των μελετών
Σε μια σουηδική μελέτη με στοιχεία από εθνικά μητρώα, οι Hirvikoski και συνεργάτες (2016) παρακολούθησαν πάνω από 27.000 ανθρώπους με αυτισμό. Οι άνθρωποι αυτοί πέθαιναν κατά μέσο όρο νεότεροι, στα 54 έτη περίπου, όταν στον γενικό πληθυσμό η ηλικία ήταν περίπου 70. Τα αίτια ήταν πολλά, και η μελέτη δεν μπορεί να πει πόσο μετράει ο μεταβολισμός.
Οι Croen και συνεργάτες (2015) εξέτασαν τους φακέλους περίπου 1.500 ενηλίκων με αυτισμό σε ένα ασφαλιστικό σύστημα υγείας της Βόρειας Καλιφόρνιας και τους συνέκριναν με δεκαπλάσιο αριθμό ανθρώπων χωρίς διάγνωση. Στην πρώτη ομάδα ήταν πιο διαδεδομένες η παχυσαρκία, ο διαβήτης, η υπέρταση και οι διαταραχές των λιπιδίων του αίματος.
Πρόκειται για συσχέτιση και όχι για απόδειξη αιτίας. Δεν ξέρουμε πόσο από αυτή τη διαφορά οφείλεται στον ίδιο τον αυτισμό, πόσο στα φάρμακα, στη διατροφή, στον ύπνο ή στην πιο δύσκολη πρόσβαση σε ιατρική φροντίδα. Οι ενήλικες με αυτισμό δυσκολεύονται ενίοτε στους θορύβους και στην αναμονή ενός ιατρείου, και έτσι οι προληπτικές εξετάσεις αναβάλλονται.
Στα παιδιά, η ανασκόπηση των Curtin και συνεργατών (2014) βρήκε ενδείξεις αυξημένου κινδύνου παχυσαρκίας, αν και τα αποτελέσματα διέφεραν ανάμεσα στις μελέτες. Οι συγγραφείς συζήτησαν ως πιθανούς παράγοντες την επιλεκτική διατροφή, τη μικρότερη σωματική δραστηριότητα και τη φαρμακευτική αγωγή. Κανένας από αυτούς δεν αρκεί από μόνος του για να εξηγήσει το σύνολο των ευρημάτων.
Τα φάρμακα για τις εντάσεις και η επίδρασή τους στο βάρος
Η ρισπεριδόνη και η αριπιπραζόλη έχουν εγκριθεί στις ΗΠΑ για την ευερεθιστότητα και τις εντάσεις στον αυτισμό. Στη μελέτη των McCracken και συνεργατών (2002), 101 παιδιά πήραν για οκτώ εβδομάδες ρισπεριδόνη ή εικονικό φάρμακο. Ανταποκρίθηκε το 69% των παιδιών με ρισπεριδόνη και το 12% με το εικονικό φάρμακο.
Η ίδια μελέτη κατέγραψε και την ανεπιθύμητη ενέργεια. Τα παιδιά με ρισπεριδόνη πήραν κατά μέσο όρο 2,7 κιλά σε οκτώ εβδομάδες, έναντι 0,8 κιλού στο εικονικό φάρμακο. Σε παιδιά που μεγαλώνουν, ένα μέρος της αύξησης είναι αναμενόμενο, η διαφορά όμως ήταν σαφής. Τα φάρμακα αυτής της κατηγορίας μπορούν να επηρεάσουν και τη γλυκόζη και τα λίπη του αίματος.
Η φαρμακευτική αγωγή για τις εντάσεις δικαιολογείται όταν χρειάζεται, αλλά το βάρος, η γλυκόζη και τα λίπη πρέπει να μετριούνται από την πρώτη μέρα.
Στην πράξη αυτό σημαίνει μέτρηση βάρους, ύψους και περιφέρειας μέσης πριν από την έναρξη, επανέλεγχο στους τρεις μήνες και εξέταση γλυκόζης και λιπιδίων αίματος τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο. Αν το βάρος ανεβαίνει γρήγορα, η συζήτηση με τον γιατρό αφορά τη δόση ή την αλλαγή φαρμάκου. Τη διακοπή δεν την αποφασίζουμε μόνοι μας.
Υπάρχει και μια φαρμακευτική επιλογή για το ίδιο το βάρος. Οι Anagnostou και συνεργάτες (2016) έδωσαν σε περίπου 60 παιδιά με αυτισμό, που έπαιρναν αντιψυχωσικό και είχαν πάρει βάρος, μετφορμίνη ή εικονικό φάρμακο για 16 εβδομάδες. Με τη μετφορμίνη ο δείκτης μάζας σώματος μειώθηκε λίγο περισσότερο, με κυρίως γαστρεντερικές παρενέργειες. Το αποτέλεσμα ήταν μέτριο και η χρήση θέλει ιατρική παρακολούθηση.
Τι γνωρίζουμε για τη διατροφή και τις δίαιτες
Η διατροφή στον αυτισμό έχει τις δικές της δυσκολίες. Στη μετα-ανάλυση των Sharp και συνεργατών (2013), τα παιδιά με αυτισμό είχαν περισσότερα προβλήματα σίτισης από τα άλλα παιδιά, κυρίως επιλεκτικότητα στις τροφές. Σε ορισμένες μελέτες η πρόσληψη ασβεστίου και πρωτεΐνης ήταν χαμηλότερη. Σε αρκετά παιδιά η αιτία είναι η ευαισθησία σε υφές, γεύσεις και μυρωδιές.
Γι’ αυτό ο στόχος είναι μικρός και σταδιακός. Προσθέτουμε μία νέα τροφή δίπλα σε μια τροφή που το παιδί δέχεται ήδη, χωρίς πίεση και χωρίς τιμωρία, και τη δοκιμάζουμε ξανά επί εβδομάδες. Όταν η επιλεκτικότητα είναι έντονη ή το παιδί χάνει βάρος, χρειάζεται διατροφολόγος με εμπειρία στον αυτισμό και ενίοτε λογοθεραπευτής ή εργοθεραπευτής.
Η πιο γνωστή δίαιτα είναι αυτή χωρίς γλουτένη και καζεΐνη. Οι Hyman και συνεργάτες (2016) έκαναν διπλά τυφλή δοκιμή σε 14 παιδιά που την ακολουθούσαν ήδη. Τους έδιναν κατά διαστήματα τροφές με ή χωρίς γλουτένη και καζεΐνη, χωρίς να το γνωρίζουν ούτε οι γονείς ούτε οι ερευνητές που αξιολογούσαν τα παιδιά.
Δεν βρέθηκαν σαφείς διαφορές στη συμπεριφορά, στον ύπνο ή στις γαστρεντερικές ενοχλήσεις. Η μελέτη ήταν μικρή και σύντομη, οπότε δεν αποκλείει ότι ένα μικρό υποσύνολο παιδιών ωφελείται. Μια αυστηρή δίαιτα σε παιδί που ήδη τρώει λίγες τροφές έχει όμως κόστος, και αξίζει να συζητιέται πρώτα με γιατρό.
Η κετογονική δίαιτα είναι το πιο συζητημένο εργαλείο της μεταβολικής ψυχιατρικής. Στην επιληψία που δεν ελέγχεται με φάρμακα έχει καθιερωμένη θέση, και αυτό είναι άλλο θέμα. Στον αυτισμό τα στοιχεία προέρχονται από μικρές μελέτες και περιγραφές περιστατικών. Είναι πολύ αυστηρή, με κίνδυνο θρεπτικών ελλείψεων, και δεν ξεκινά χωρίς ιατρική παρακολούθηση.
Από όσα έχουν δοκιμαστεί, τα πιο απλά έχουν και τη στέρεη βάση. Σταθερό πρόγραμμα γευμάτων, λιγότερα ζαχαρούχα ποτά και καθημερινή κίνηση, σε δραστηριότητα που ο άνθρωπος ανέχεται, είναι γενικές συμβουλές για κάθε οργανισμό. Η προσαρμογή τους στις αισθητηριακές ανάγκες κάθε ανθρώπου με αυτισμό είναι το σημείο όπου χρειάζεται υπομονή και δοκιμές.
Το πιο χρήσιμο που μπορεί να γίνει σήμερα είναι και το λιγότερο εντυπωσιακό, δηλαδή να μπουν το βάρος, η γλυκόζη και τα λίπη στο ίδιο φύλλο παρακολούθησης με τον ύπνο και τη συμπεριφορά. Το αν πιο οργανωμένες διατροφικές παρεμβάσεις θα βοηθήσουν ειδικά στον αυτισμό μένει ανοιχτό, και θα το δείξουν μόνο μελέτες με μεγαλύτερο δείγμα και μεγαλύτερη διάρκεια.
Βιβλιογραφία
- Anagnostou, E., Aman, M. G., Handen, B. L., et al. (2016). Metformin for treatment of overweight induced by atypical antipsychotic medication in young people with autism spectrum disorder: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 73(9), 928-937.
- Croen, L. A., Zerbo, O., Qian, Y., et al. (2015). The health status of adults on the autism spectrum. Autism, 19(7), 814-823.
- Curtin, C., Jojic, M., & Bandini, L. G. (2014). Obesity in children with autism spectrum disorder. Harvard Review of Psychiatry, 22(2), 93-103.
- Hirvikoski, T., Mittendorfer-Rutz, E., Boman, M., et al. (2016). Premature mortality in autism spectrum disorder. The British Journal of Psychiatry, 208(3), 232-238.
- Hyman, S. L., Stewart, P. A., Foley, J., et al. (2016). The gluten-free/casein-free diet: A double-blind challenge trial in children with autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 46(1), 205-220.
- McCracken, J. T., McGough, J., Shah, B., et al. (2002). Risperidone in children with autism and serious behavioral problems. New England Journal of Medicine, 347(5), 314-321.
- Sharp, W. G., Berry, R. C., McCracken, C., et al. (2013). Feeding problems and nutrient intake in children with autism spectrum disorders: A meta-analysis and comprehensive review of the literature. Journal of Autism and Developmental Disorders, 43(9), 2159-2173.
