Η ψυχολογία των εφήβων έχει ένα χαρακτηριστικό που κάθε γονιός έχει συναντήσει τουλάχιστον μία φορά στην πράξη: όσο πιο απότομα κλείνεις μια πόρτα, τόσο πιο επίμονα ψάχνει το παιδί το παράθυρο. Η Αυστραλία δοκίμασε κάτι σπάνιο για τα διεθνή δεδομένα. Απαγόρευσε νομοθετικά στους κάτω των δεκαέξι ετών να έχουν λογαριασμούς σε πλατφόρμες όπως το Instagram, το TikTok ή το Snapchat, με στόχο να προστατεύσει την ψυχική τους υγεία. Τρεις μήνες αργότερα, μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMJ έδειξε κάτι που πολλοί κλινικοί θα περίμεναν, ακόμα κι αν λίγοι θα το έλεγαν δημόσια πριν από τον νόμο: οι περισσότεροι έφηβοι συνέχισαν να συνδέονται κανονικά.
Τι μαθαίνει η ψυχολογία από νόμους που θέλουν να αλλάξουν συμπεριφορές
Ένας νόμος μπορεί να αλλάξει άμεσα το τι επιτρέπεται. Δεν αλλάζει με την ίδια ταχύτητα το τι κάνει πραγματικά ένας άνθρωπος, ιδίως όταν αυτός ο άνθρωπος είναι δεκατεσσάρων ετών και η ζωή του κοινωνικού του κύκλου βρίσκεται ήδη μέσα στην οθόνη. Η εφηβεία είναι η περίοδος όπου η ανάγκη για ανήκειν στην ομάδα συνομηλίκων λειτουργεί σχεδόν ως βιολογική προτεραιότητα, όχι απλώς ως προτίμηση.
Όταν ένα ολόκληρο σχολικό περιβάλλον οργανώνεται γύρω από ομαδικές συνομιλίες, κοινές ιστορίες και αστεία που κυκλοφορούν μέσα σε δευτερόλεπτα, η απουσία από αυτό το δίκτυο δεν βιώνεται ως απλή στέρηση ψυχαγωγίας. Βιώνεται ως κοινωνικός αποκλεισμός. Δεν εκπλήσσει λοιπόν που πολλοί έφηβοι βρήκαν τρόπο να παραμείνουν συνδεδεμένοι, είτε μέσω ψεύτικης ηλικίας είτε μέσω λογαριασμών γονέων, είτε απλώς επειδή η επιβολή στην πράξη αποδείχθηκε δυσκολότερη από ό,τι στο χαρτί.
Η νομοθεσία μπορεί να θέσει ένα όριο ηλικίας, αλλά δεν μπορεί από μόνη της να αλλάξει την ανάγκη ενός εφήβου να ανήκει σε μια ομάδα που ήδη ζει μέσα στο διαδίκτυο.
Τι δείχνει η νέα έρευνα και τι δεν μπορεί ακόμα να πει
Η μελέτη του BMJ εξέτασε τη συμπεριφορά εφήβων τρεις μήνες μετά την εφαρμογή του νόμου και δεν εντόπισε σημαντική αλλαγή στα ποσοστά χρήσης. Πρόκειται για ένα πρώιμο στιγμιότυπο, όχι για μακροχρόνια εικόνα. Τρεις μήνες είναι πολύ λίγος χρόνος για να κριθεί αν ένας τόσο φιλόδοξος νόμος θα αλλάξει συνήθειες που έχουν χτιστεί μέσα σε χρόνια καθημερινής χρήσης.
Είναι οπωσδήποτε σημαντικό να μη συγχέουμε την απουσία άμεσου αποτελέσματος με την πλήρη αποτυχία του μέτρου. Ωστόσο, η ερευνήτρια Amy Orben και ο συνεργάτης της Andrew Przybylski, σε μια ευρέως αναφερόμενη ανάλυση δεδομένων μεγάλης κλίμακας, είχαν ήδη δείξει ότι η σχέση ανάμεσα στον χρόνο οθόνης και την ψυχική ευεξία των εφήβων είναι μικρή σε μέγεθος και ουσιαστικά συγκρίσιμη με άλλες καθημερινές συνήθειες, όπως το φαγητό των πατατών ή η χρήση γυαλιών (Orben & Przybylski, 2019). Αυτό δεν σημαίνει ότι τα social media είναι αθώα, σημαίνει ότι η σχέση είναι πιο περίπλοκη από μια απλή αιτία και αποτέλεσμα.
Τι μπορεί να κάνει στην πράξη μια οικογένεια
Στο ιατρείο, οι γονείς που ρωτούν για τα social media σπάνια θέλουν μια απαγόρευση. Θέλουν έναν τρόπο να μιλήσουν με το παιδί τους χωρίς να καταλήγουν σε καβγά κάθε βράδυ. Η ερευνήτρια Candice Odgers, σε ανασκόπηση για την ψυχική υγεία στην ψηφιακή εποχή, τονίζει ότι η ποιότητα της σχέσης γονιού-παιδιού και το πλαίσιο χρήσης μετρούν περισσότερο από τον απόλυτο χρόνο μπροστά στην οθόνη (Odgers & Jensen, 2020).
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα όρια ηλικίας είναι άχρηστα ως ιδέα. Σημαίνει ότι λειτουργούν καλύτερα ως μέρος μιας ευρύτερης συζήτησης μέσα στην οικογένεια και όχι ως μοναδική λύση που επιβάλλεται απέξω. Ένας έφηβος που καταλαβαίνει γιατί ένας κανόνας υπάρχει τον τηρεί πιο εύκολα από έναν έφηβο που απλώς τον προσπερνά τεχνικά.
Η μελέτη της Twenge και των συνεργατών της είχε ήδη επισημάνει ότι η πτώση της ψυχολογικής ευεξίας στους εφήβους μετά το 2012 συνέπεσε με την εκτόξευση της χρήσης έξυπνων κινητών, χωρίς όμως να αποδεικνύεται ότι η τεχνολογία ήταν ο μοναδικός ή ο κύριος υπαίτιος (Twenge et al., 2018). Οι νόμοι μπορούν να θέσουν πλαίσια. Η καθημερινή σχέση ενός εφήβου με την οθόνη του, όμως, χτίζεται και ξαναχτίζεται μέσα στο σπίτι, όχι μόνο μέσα στο κοινοβούλιο.
Βιβλιογραφία
- Odgers, C. L., & Jensen, M. R. (2020). Annual Research Review: Adolescent mental health in the digital age: facts, fears, and future directions. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 61(3), 336-348.
- Orben, A., & Przybylski, A. K. (2019). The association between adolescent well-being and digital technology use. Nature Human Behaviour, 3(2), 173-182.
- Twenge, J. M., Martin, G. N., & Campbell, W. K. (2018). Decreases in psychological well-being among American adolescents after 2012 and links to screen time during the rise of smartphone technology. Emotion, 18(6), 765-780.
