Κάνναβη και άγχος συνδέονται στην εμπειρία πολλών ανθρώπων με τρόπο που φαίνεται αντιφατικός. Κάποιοι τη χρησιμοποιούν για να χαλαρώσουν και το καταφέρνουν. Άλλοι εκδηλώνουν ταχυπαλμία, φόβο ότι χάνουν τον έλεγχο και βεβαιότητα ότι κάτι κακό πρόκειται να συμβεί. Μια νέα μελέτη του Northwestern University εντοπίζει, σε ποντίκια και για πρώτη φορά, κύτταρα που συμμετέχουν σε αυτή τη δεύτερη εξέλιξη.
Κάνναβη και άγχος, τι βρήκε η νέα μελέτη
Η ερευνητική ομάδα του Sachin Patel, προέδρου του τμήματος ψυχιατρικής και συμπεριφορικών επιστημών στο Northwestern, δημοσίευσε τα ευρήματα στο Nature Communications. Οι ερευνητές έδωσαν στα ποντίκια είτε εικονικό φάρμακο είτε συνθετικό κανναβινοειδές. Κανναβινοειδή λέγονται οι ουσίες της οικογένειας στην οποία ανήκει και η THC, το κύριο ψυχοδραστικό συστατικό της κάνναβης.
Στη συνέχεια εξέθεσαν τα ζώα σε οσμή θηρευτή, που προερχόταν από ούρα αλεπούς. Τα ποντίκια που είχαν πάρει το κανναβινοειδές έμεναν ακίνητα για περισσότερο χρόνο και πλησίαζαν λιγότερο την πηγή της οσμής. Η ακινησία μπροστά σε απειλή είναι φυσική αμυντική αντίδραση των τρωκτικών. Η διερεύνηση δείχνει ότι το ζώο προσπαθεί να εκτιμήσει τον κίνδυνο αντί να τον αποφύγει.
Οι ερευνητές δοκίμασαν διαφορετικές δόσεις. Όπως περιγράφει ο Patel, οι υψηλότερες δόσεις και το αγχωτικό περιβάλλον δρούσαν μαζί και ενίσχυαν το ένα το άλλο. Αυτό ακριβώς το εύρημα έχει πρακτικό ενδιαφέρον. Το ίδιο φάρμακο δεν είχε το ίδιο αποτέλεσμα σε κάθε περίσταση, γιατί η δόση και οι συνθήκες έπαιζαν ρόλο ταυτόχρονα.
Ο ρόλος της κεντρικής αμυγδαλής
Για να δουν τι συμβαίνει στον εγκέφαλο την ώρα της συμπεριφοράς, οι ερευνητές τοποθέτησαν στα ζώα ένα πολύ μικρό μικροσκόπιο και κατέγραψαν τη δραστηριότητα νευρώνων, ενώ τα ποντίκια κινούνταν. Εντόπισαν μια μικρή ομάδα κυττάρων που ενεργοποιούνταν από το κανναβινοειδές και συνδέονταν με την αγχώδη συμπεριφορά. Τα κύτταρα αυτά λέγονται νευρώνες σωματοστατίνης.
Βρίσκονται στην κεντρική αμυγδαλή, μια μικρή περιοχή στο εσωτερικό του κροταφικού λοβού που επεξεργάζεται τον φόβο και το στρες. Η αμυγδαλή είναι από τις πιο μελετημένες περιοχές του εγκεφάλου στο άγχος. Οι Tye και συνεργάτες (2011) έδειξαν σε ποντίκια ότι η δραστηριότητα στα κυκλώματά της μπορεί να αυξήσει ή να μειώσει την αγχώδη συμπεριφορά, ανάλογα με το ποιο κύκλωμα ενεργοποιείται.
Το πιο ουσιαστικό σημείο της νέας μελέτης είναι η επόμενη κίνηση των ερευνητών. Με γενετική τεχνική απενεργοποίησαν τους νευρώνες σωματοστατίνης. Τα ποντίκια που είχαν πάρει το κανναβινοειδές απέφευγαν πλέον την οσμή του θηρευτή σε μικρότερο βαθμό. Επομένως οι νευρώνες αυτοί δεν συμμετέχουν απλώς στο άγχος, αλλά φαίνεται ότι συμβάλλουν στην πρόκλησή του, τουλάχιστον στα ποντίκια.
Σε πειράματα με εγκεφαλικό ιστό, η ομάδα εξέτασε και πώς το φάρμακο επηρεάζει την επικοινωνία των κυττάρων. Οι νευρώνες σωματοστατίνης συγκρατούνται κανονικά από έναν φυσικό ανασταλτικό μηχανισμό. Το κανναβινοειδές αποδυνάμωνε αυτόν τον έλεγχο, με αποτέλεσμα τα κύτταρα να γίνονται πιο ενεργά. Η αυξημένη δραστηριότητά τους συνδέθηκε με το έντονο άγχος.
Τι σημαίνει αυτό για όσους χρησιμοποιούν κάνναβη
Τα ευρήματα χρειάζονται προσεκτική ανάγνωση. Η μελέτη έγινε σε ποντίκια και με συνθετικό κανναβινοειδές, όχι με φυσική κάνναβη. Το άγχος στα ζώα το συμπεραίνουμε από τη συμπεριφορά τους, γιατί δεν μπορούμε να ξέρουμε τι αισθάνονται. Για να ισχύει το ίδιο στον άνθρωπο, χρειάζονται επιπλέον μελέτες. Η περιγραφή εδώ βασίζεται στην ανακοίνωση του πανεπιστημίου.
Τα δεδομένα στον άνθρωπο συμφωνούν σε γενικές γραμμές με την εικόνα αυτή. Οι Kedzior και Laeber (2014) ανέλυσαν 31 μελέτες του γενικού πληθυσμού και βρήκαν θετική συσχέτιση ανάμεσα στις αγχώδεις διαταραχές και στη χρήση κάνναβης. Η συσχέτιση δεν δείχνει προς ποια κατεύθυνση λειτουργεί. Μπορεί η κάνναβη να αυξάνει το άγχος, αλλά μπορεί και άνθρωποι με άγχος να τη χρησιμοποιούν για να το ανακουφίσουν.
Η μετα-ανάλυση των Hindley και συνεργατών (2020) εξέτασε πειράματα όπου εθελοντές έπαιρναν συστατικά της κάνναβης υπό ελεγχόμενες συνθήκες. Σε γενικές γραμμές, η THC συνδεόταν με περισσότερα συμπτώματα άγχους και ψυχωσικού τύπου σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο. Για την κανναβιδιόλη δεν υπήρχε αντίστοιχη σαφής ένδειξη. Αυτά τα πειράματα απαντούν καλύτερα στο ερώτημα της αιτίας από τις μελέτες παρατήρησης.
Ο Patel το συνοψίζει ως εξής:
Τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να εξηγήσουν γιατί μια ευχάριστη εμπειρία μπορεί να γίνει γρήγορα δυσάρεστη, αν κάποιος καταναλώσει πολλή κάνναβη ή αν οι συνθήκες γύρω του γίνουν αγχωτικές ή τρομακτικές.
Από πρακτική άποψη, αυτό οδηγεί σε μερικές απλές επιλογές. Όποιος επιλέγει να χρησιμοποιήσει κάνναβη, καλό είναι να ξεκινά από μικρή ποσότητα και να μη ζητά δεύτερη δόση πριν περάσει αρκετός χρόνος, ιδίως με εδώδιμα προϊόντα, των οποίων η δράση αργεί να φανεί. Αξίζει να αποφεύγεται η χρήση όταν κάποιος είναι ήδη τεταμένος ή βρίσκεται σε ασυνήθιστο περιβάλλον.
Όσοι έχουν αγχώδη διαταραχή ή έχουν ζήσει κρίσεις πανικού καλό είναι να το συζητήσουν με τον γιατρό τους πριν από κάθε χρήση. Αν εμφανιστεί έντονος φόβος, βοηθά ένας ήσυχος χώρος, η παρουσία κάποιου γνωστού και η αργή αναπνοή. Σε πόνο στο στήθος, σύγχυση, συμπτώματα που δεν υποχωρούν ή σκέψεις αυτοκτονίας, χρειάζεται ιατρική βοήθεια άμεσα, για παράδειγμα στο 166 ή στο 112.
Ο Patel υποστηρίζει ότι η καταστολή των νευρώνων σωματοστατίνης στην κεντρική αμυγδαλή θα μπορούσε να αποτελέσει κοινή οδό για τη μείωση του άγχους, και εκτός των παρενεργειών της κάνναβης. Προς το παρόν πρόκειται για υπόθεση που στηρίζεται σε πειράματα σε ζώα. Μένει να φανεί αν ισχύει και στον άνθρωπο.
Βιβλιογραφία
- Hindley, G., Beck, K., Borgan, F., et al. (2020). Psychiatric symptoms caused by cannabis constituents: A systematic review and meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 7(4), 344–353.
- Kedzior, K. K., & Laeber, L. T. (2014). A positive association between anxiety disorders and cannabis use or cannabis use disorders in the general population: A meta-analysis of 31 studies. BMC Psychiatry, 14, 136.
- Tye, K. M., Prakash, R., Kim, S.-Y., et al. (2011). Amygdala circuitry mediating reversible and bidirectional control of anxiety. Nature, 471(7338), 358–362.
- Northwestern University. (2026, October 2). What happens in the brain when cannabis makes you anxious? Northwestern Now.
