Ψύχωση δεν είναι μία νόσος με σταθερή μορφή. Είναι μια κατάσταση κατά την οποία ο άνθρωπος χάνει την επαφή με την πραγματικότητα. Αυτό μπορεί να συμβεί στη σχιζοφρένεια, στη διπολική διαταραχή, σε βαριά κατάθλιψη ή μετά από χρήση ουσιών. Η είδηση για ένα φάρμακο που εξετάζεται για τη μανία δείχνει πόσο στενά συνδέονται αυτές οι διαγνώσεις.
Σύμφωνα με το Psychiatric Times, η εταιρεία που παράγει το Caplyta (λουματεπερόνη) υπέβαλε στον αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων αίτηση για επέκταση της ένδειξης στη μανία της διπολικής διαταραχής. Το φάρμακο έχει ήδη έγκριση για τη σχιζοφρένεια και για τη διπολική κατάθλιψη. Η απόφαση εκκρεμεί, και μέχρι τότε η είδηση αφορά μόνο μια πιθανή μελλοντική επιλογή.
Πότε εμφανίζεται ψύχωση στη διπολική διαταραχή
Στη μανία ο άνθρωπος κοιμάται ελάχιστα, μιλά γρήγορα, νιώθει ασυνήθιστα δυνατός και αποφασίζει χωρίς να υπολογίζει τις συνέπειες. Σε αρκετούς ανθρώπους η εικόνα περιλαμβάνει και ψύχωση. Κάποιος μπορεί να πιστεύει ότι έχει ειδική αποστολή, ή ότι τον παρακολουθούν επειδή γνωρίζει κάτι σημαντικό, και να μη δέχεται καμία αντίθετη εξήγηση.
Τα ψυχωσικά συμπτώματα είναι κυρίως δύο. Οι παραληρητικές ιδέες είναι πεποιθήσεις που μένουν αμετάβλητες παρά τα αντίθετα στοιχεία. Οι παραισθήσεις είναι αντιλήψεις χωρίς εξωτερική αιτία, για παράδειγμα φωνές που ακούει μόνο ο ίδιος. Στη μανία το περιεχόμενό τους ακολουθεί συνήθως τη διάθεση και αφορά μεγαλείο, ιδιαίτερες ικανότητες ή αποστολή.
Η ψύχωση είναι πιο διαδεδομένη απ’ όσο νομίζουμε. Στη φινλανδική μελέτη πληθυσμού των Perälä και συνεργατών (2007), που βασίστηκε σε συνεντεύξεις με πάνω από οκτώ χιλιάδες ενήλικες, ο επιπολασμός οποιασδήποτε ψυχωσικής διαταραχής σε όλη τη ζωή ήταν περίπου 3% και της διπολικής διαταραχής τύπου Ι περίπου 0,2%. Στο πρώτο ποσοστό περιλαμβάνονται και ψυχώσεις που συνδέονται με ουσίες.
Η διάκριση ανάμεσα στις διαγνώσεις έχει πρακτική σημασία για τη θεραπεία. Τα αντιψυχωσικά φάρμακα δρουν στα ψυχωσικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας και μειώνουν επίσης τη διέγερση της μανίας. Στη μετα-ανάλυση των Cipriani και συνεργατών (2011) για την οξεία μανία, τα αντιψυχωσικά είχαν συνολικά μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από τους σταθεροποιητές της διάθεσης.
Τι γνωρίζουμε για τη λουματεπερόνη
Η λουματεπερόνη ανήκει στα αντιψυχωσικά δεύτερης γενιάς. Επιδρά σε υποδοχείς της σεροτονίνης και της ντοπαμίνης, δύο νευροδιαβιβαστών μέσω των οποίων επικοινωνούν τα νευρικά κύτταρα, και πιθανώς επηρεάζει και τη μεταβίβαση του γλουταμινικού. Ο τελευταίος μηχανισμός παραμένει υπόθεση και δεν έχει αποδειχθεί ότι εξηγεί το κλινικό όφελος.
Στη σχιζοφρένεια, η τυχαιοποιημένη μελέτη των Correll και συνεργατών (2020), διάρκειας τεσσάρων εβδομάδων, έδειξε ότι η δόση των 42 mg μείωσε τα συμπτώματα περισσότερο από το εικονικό φάρμακο, ενώ η δόση των 28 mg δεν διέφερε στατιστικά. Κατά τη μελέτη δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές μεταβολές στο βάρος και στις μεταβολικές εξετάσεις. Η υπνηλία ήταν η πιο συνηθισμένη ανεπιθύμητη ενέργεια.

Στη διπολική κατάθλιψη, η μελέτη των Calabrese και συνεργατών (2021) σε ανθρώπους με διπολική διαταραχή τύπου Ι ή ΙΙ έδειξε ότι η δόση των 42 mg βελτίωσε τα καταθλιπτικά συμπτώματα περισσότερο από το εικονικό φάρμακο. Και οι δύο μελέτες χρηματοδοτήθηκαν από την εταιρεία και ήταν σύντομες, επομένως δεν απαντούν στο ερώτημα της μακροχρόνιας χρήσης.
Για τη μανία δεν θα σχολιάσω αποτελέσματα, επειδή η αίτηση μόλις υποβλήθηκε και η κρίση της αρμόδιας αρχής δεν έχει δοθεί. Τα δεδομένα θα πρέπει να αξιολογηθούν όταν δημοσιευθούν πλήρως σε επιστημονικό περιοδικό, με τα ίδια κριτήρια που εφαρμόζουμε σε κάθε νέο φάρμακο.
Ένα ερώτημα που τίθεται σε κάθε νέο αντιψυχωσικό είναι αν προσφέρει κάτι περισσότερο από τα υπάρχοντα. Στη δικτυακή μετα-ανάλυση των Huhn και συνεργατών (2019) για 32 αντιψυχωσικά στη σχιζοφρένεια, όλα ήταν καλύτερα από το εικονικό φάρμακο, με μικρές έως μέτριες διαφορές μεταξύ τους στην αποτελεσματικότητα και μεγάλες στις ανεπιθύμητες ενέργειες. Η λουματεπερόνη δεν περιλαμβανόταν.

Στα αντιψυχωσικά η αποτελεσματικότητα διαφέρει λίγο από φάρμακο σε φάρμακο, ενώ οι ανεπιθύμητες ενέργειες διαφέρουν πολύ, και σε αυτές στηρίζεται συνήθως η επιλογή.
Γι’ αυτό μια ακόμη επιλογή έχει αξία κυρίως για όσους δεν ανέχονται τα υπάρχοντα φάρμακα, για παράδειγμα λόγω υπνηλίας, αύξησης βάρους ή κινητικών διαταραχών. Αν η λουματεπερόνη έχει πλεονέκτημα σε αυτό το σημείο, μόνο η μακροχρόνια χρήση σε πραγματικές συνθήκες θα το δείξει.
Πρακτικά βήματα για τον άνθρωπο και την οικογένεια
Τα πρώτα σημάδια ψύχωσης τα αναγνωρίζουν συνήθως οι οικείοι. Ο ύπνος μειώνεται για αρκετές νύχτες, ο άνθρωπος γίνεται καχύποπτος, αποσύρεται ή μιλά με τρόπο δυσνόητο, ή πιστεύει ότι οι άλλοι ακούν τις σκέψεις του. Αν αυτά διαρκούν περισσότερο από λίγες ημέρες ή επηρεάζουν τη δουλειά και τις σχέσεις, χρειάζεται ραντεβού με ψυχίατρο χωρίς αναμονή.
Αν υπάρχει κίνδυνος για τον ίδιο ή για άλλους, η κλήση στο 112 ή στο 166 είναι η σωστή κίνηση, ακόμη κι αν ο άνθρωπος αρνείται βοήθεια. Στις πιο ήρεμες στιγμές βοηθά να μιλάμε χαμηλόφωνα, με σύντομες προτάσεις, σε ήσυχο χώρο.
Δεν συζητάμε τη λογική της πεποίθησης και δεν την επιβεβαιώνουμε. Αναγνωρίζουμε το συναίσθημα, για παράδειγμα λέμε «Βλέπω ότι φοβάσαι», και μένουμε κοντά του χωρίς να υψώνουμε τον τόνο.
Σε όποιον ξεκινά θεραπεία, η διακοπή του φαρμάκου χωρίς συνεννόηση με τον γιατρό αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπής. Η υπνηλία, η αύξηση βάρους ή η δυσκαμψία πρέπει να λέγονται στον γιατρό, ο οποίος μπορεί να αλλάξει τη δόση ή το φάρμακο.
Η σταθερή ώρα ύπνου και αφύπνισης προστατεύει, ιδίως στη διπολική διαταραχή. Η κάνναβη και τα διεγερτικά πρέπει να αποφεύγονται, γιατί συνδέονται με έναρξη ή υποτροπή ψύχωσης.
Η έγκριση, αν δοθεί, θα προσθέσει μία επιλογή στη θεραπεία της μανίας. Το αν ταιριάζει σε συγκεκριμένο άνθρωπο εξαρτάται από το ιστορικό του, από τα υπόλοιπα φάρμακα που λαμβάνει και από το πώς τα ανέχεται. Αυτά μπορεί να τα εκτιμήσει μόνο ο θεράπων ψυχίατρος μαζί με τον ίδιο και με την οικογένειά του.
Βιβλιογραφία
- Calabrese, J. R., Durgam, S., Satlin, A., et al. (2021). Efficacy and safety of lumateperone for major depressive episodes associated with bipolar I or bipolar II disorder: A phase 3 randomized placebo-controlled trial. American Journal of Psychiatry, 178(12), 1098–1106.
- Cipriani, A., Barbui, C., Salanti, G., et al. (2011). Comparative efficacy and acceptability of antimanic drugs in acute mania: A multiple-treatments meta-analysis. The Lancet, 378(9799), 1306–1315.
- Correll, C. U., Davis, R. E., Weingart, M., et al. (2020). Efficacy and safety of lumateperone for treatment of schizophrenia: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 77(4), 349–358.
- Huhn, M., Nikolakopoulou, A., Schneider-Thoma, J., et al. (2019). Comparative efficacy and tolerability of 32 oral antipsychotics for the acute treatment of adults with multi-episode schizophrenia: A systematic review and network meta-analysis. The Lancet, 394(10202), 939–951.
- Perälä, J., Suvisaari, J., Saarni, S. I., et al. (2007). Lifetime prevalence of psychotic and bipolar I disorders in a general population. Archives of General Psychiatry, 64(1), 19–28.
- Psychiatric Times. (n.d.). sNDA submitted: Caplyta for the treatment of bipolar mania. Psychiatric Times.




