Ψυχίατρος ή ψυχολόγος; Το ερώτημα τίθεται σχεδόν πάντα πριν από το πρώτο ραντεβού και ενίοτε το καθυστερεί για μήνες, επειδή ο άνθρωπος φοβάται ότι θα επιλέξει λάθος και θα χάσει χρόνο ή χρήματα. Η αβεβαιότητα είναι κατανοητή. Οι δύο επαγγελματίες ασχολούνται με την ίδια περιοχή, αλλά οι δυνατότητές τους δεν ταυτίζονται.
Μια πρόσφατη είδηση δείχνει πόσο εύκολα μπερδεύονται τα όρια. Ερευνητές του UCLA ανακοίνωσαν ότι η μακροχρόνια έκθεση σε ένα κοινό φυτοφάρμακο συνδέθηκε με περισσότερο από 2,5 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο νόσου του Πάρκινσον. Πρόκειται για συσχέτιση και όχι για απόδειξη ότι κάθε έκθεση οδηγεί στη νόσο.
Το Πάρκινσον θεωρείται νευρολογική νόσος, ωστόσο όσοι ζουν με αυτό μπορεί να εμφανίσουν θλίψη, άγχος, διαταραχές ύπνου ή δυσκολίες μνήμης. Σε μια τέτοια περίπτωση το ποιος ειδικός θα δει πρώτος τον άνθρωπο δεν είναι θέμα προτίμησης. Εξαρτάται από το τι πρέπει να ελεγχθεί, και αυτό ισχύει για πολλές καταστάσεις πέρα από το Πάρκινσον.
Ψυχίατρος ή ψυχολόγος, τι κάνει ο καθένας
Ο ψυχίατρος είναι γιατρός. Έχει τελειώσει την Ιατρική και έχει κάνει στη συνέχεια ειδικότητα στην ψυχιατρική. Μπορεί να θέσει διάγνωση, να ζητήσει εξετάσεις αίματος ή απεικόνιση, να εκτιμήσει αν ένα σωματικό πρόβλημα προκαλεί τα συμπτώματα και να συνταγογραφήσει φάρμακα. Πολλοί ψυχίατροι εκπαιδεύονται επιπλέον και στην ψυχοθεραπεία.
Ο ψυχολόγος έχει σπουδάσει Ψυχολογία και, όταν εργάζεται κλινικά, έχει συνήθως μεταπτυχιακή ή άλλη εξειδίκευση. Κάνει ψυχολογική αξιολόγηση, χρησιμοποιεί δομημένα τεστ και παρέχει ψυχοθεραπεία. Δεν συνταγογραφεί φάρμακα. Η ποιότητα της θεραπείας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εκπαίδευση στη συγκεκριμένη μέθοδο και από την εποπτεία, περισσότερο παρά από τον τίτλο.
Στην πράξη οι ρόλοι συμπληρώνονται. Ένας άνθρωπος με μέτρια κατάθλιψη μπορεί να βλέπει ψυχολόγο για ψυχοθεραπεία και ψυχίατρο κάθε λίγους μήνες για τη φαρμακευτική αγωγή. Με τη συναίνεσή του, οι δύο ειδικοί ανταλλάσσουν πληροφορίες. Η συνεργασία αυτή είναι συνηθισμένη και δεν σημαίνει ότι η θεραπεία δεν προχωρά.
Πότε χρειάζεται φάρμακο και πότε αρκεί η ψυχοθεραπεία
Για τα αντικαταθλιπτικά υπάρχει μια πολύ μεγάλη ανασκόπηση. Ο Cipriani και οι συνεργάτες του (2018) συνέκριναν 21 φάρμακα σε πάνω από εκατό χιλιάδες ενήλικες με μείζονα κατάθλιψη και βρήκαν ότι όλα ήταν αποτελεσματικότερα από το εικονικό φάρμακο. Οι διαφορές ανάμεσά τους ήταν μικρές. Η αγωγή βοηθά πολλούς ανθρώπους, χωρίς να βοηθά όλους.
Η ψυχοθεραπεία έχει επίσης στέρεα τεκμηρίωση. Στη μετα-ανάλυση των Cuijpers και συνεργατών (2014) εξετάστηκαν ψυχοθεραπείες για μείζονα κατάθλιψη και διαπιστώθηκε ότι όσοι τις ακολούθησαν είχαν καλύτερη πορεία, και μεγαλύτερη πιθανότητα ύφεσης, σε σύγκριση με τις ομάδες ελέγχου. Οι μελέτες διέφεραν ως προς την ποιότητα, και αυτό περιορίζει κάπως τη βεβαιότητα των συμπερασμάτων.
Ως γενικός κανόνας, ο ψυχίατρος είναι η πρώτη επιλογή όταν υπάρχουν σοβαρά συμπτώματα, για παράδειγμα κατάθλιψη που δυσκολεύει τη λειτουργικότητα, ψυχωτικά συμπτώματα, μανία, σκέψεις αυτοκτονίας ή υποψία ότι τα συμπτώματα οφείλονται σε σωματική νόσο ή σε φάρμακο.
Ο ψυχολόγος ταιριάζει όταν το πρόβλημα αφορά σχέσεις, άγχος, πένθος, δυσκολίες προσαρμογής ή επαναλαμβανόμενα μοτίβα συμπεριφοράς. Τα όρια δεν είναι αυστηρά, και πολλοί άνθρωποι χρειάζονται και τους δύο σε διαφορετικές φάσεις της θεραπείας.
Το Πάρκινσον δείχνει γιατί ο ιατρικός έλεγχος έχει σημασία. Σε συστηματική ανασκόπηση, οι Reijnders και συνεργάτες (2008) βρήκαν μείζονα κατάθλιψη σε περίπου 17% των ανθρώπων με τη νόσο, ενώ κλινικά σημαντικά καταθλιπτικά συμπτώματα εμφάνισε περίπου το 35%. Η θλίψη μπορεί να συνδέεται με τη νόσο και με τη θεραπεία της, και χρειάζεται γιατρός για να το διακρίνει.
Το ίδιο ισχύει για τη μνήμη. Η ανασκόπηση των Aarsland και συνεργατών (2017) περιγράφει ότι η γνωστική έκπτωση αφορά πολλούς ανθρώπους με Πάρκινσον και ότι η άνοια αναπτύσσεται σε μεγάλο ποσοστό όσων ζουν πολλά χρόνια με τη νόσο. Ο ψυχολόγος μπορεί να κάνει νευροψυχολογική αξιολόγηση, αλλά την ερμηνεία των αποτελεσμάτων μαζί με την αγωγή τη χρειάζεται ο γιατρός.
Πρακτικά βήματα για την πρώτη επίσκεψη
Δεν υπάρχει λάθος πόρτα. Αν επισκεφθείτε ψυχολόγο και χρειάζεται φάρμακο, θα σας παραπέμψει σε ψυχίατρο. Αν επισκεφθείτε ψυχίατρο και η περίπτωσή σας ταιριάζει περισσότερο σε ψυχοθεραπεία, θα σας το πει ή θα σας προτείνει συνάδελφο. Το σημαντικό είναι να ξεκινήσετε, γιατί η επιλογή του πρώτου ειδικού μπορεί να αλλάξει αργότερα.
Η πρώτη επίσκεψη δεν δεσμεύει κανέναν. Αν χρειάζεται άλλος ειδικός, ο πρώτος θα σας παραπέμψει.
Πριν πάτε, γράψτε από πότε υπάρχουν τα συμπτώματα, πώς κοιμάστε, πόσο αλκοόλ καταναλώνετε και ποια φάρμακα λαμβάνετε, ακόμη και συμπληρώματα. Πάρτε μαζί πρόσφατες εξετάσεις αίματος. Αναφέρετε αν υπάρχει ψυχική νόσος στην οικογένεια. Αυτές οι πληροφορίες συντομεύουν τη διάγνωση περισσότερο από κάθε άλλη προετοιμασία.
Αν έχετε και σωματική νόσο, για παράδειγμα Πάρκινσον, διαβήτη ή θυρεοειδοπάθεια, ενημερώστε και τον θεράποντα γιατρό σας για την επίσκεψη. Τα ψυχιατρικά φάρμακα μπορεί να αλληλεπιδρούν με άλλες αγωγές, και ο ψυχίατρος χρειάζεται τη συνολική εικόνα για να επιλέξει με ασφάλεια.
Αν υπάρχουν σκέψεις αυτοκτονίας ή αίσθημα ότι δεν μπορείτε να διατηρήσετε την ασφάλειά σας, μην περιμένετε ραντεβού. Καλέστε το 112 ή τη γραμμή 1018 για την πρόληψη της αυτοκτονίας, ή πηγαίνετε σε εφημερεύον νοσοκομείο. Σε αυτή την κατάσταση ο ψυχίατρος είναι η σωστή πρώτη επιλογή.
Για την είδηση του φυτοφαρμάκου οι ερευνητές θα χρειαστούν ακόμη μελέτες, ώστε να φανεί τι σημαίνει ο αριθμός 2,5 για έναν συγκεκριμένο άνθρωπο. Για το δικό σας ερώτημα, η απάντηση συνήθως βγαίνει από το πρώτο ραντεβού, αρκεί να πείτε με ακρίβεια τι συμβαίνει.
Βιβλιογραφία
- Aarsland, D., Creese, B., Politis, M., Chaudhuri, K. R., ffytche, D. H., Weintraub, D., & Ballard, C. (2017). Cognitive decline in Parkinson disease. Nature Reviews Neurology, 13(4), 217–231.
- Cipriani, A., Furukawa, T. A., Salanti, G., Chaimani, A., Atkinson, L. Z., Ogawa, Y., et al. (2018). Comparative efficacy and acceptability of 21 antidepressant drugs for the acute treatment of adults with major depressive disorder: A systematic review and network meta-analysis. The Lancet, 391(10128), 1357–1366.
- Cuijpers, P., Karyotaki, E., Weitz, E., Andersson, G., Hollon, S. D., & van Straten, A. (2014). The effects of psychotherapies for major depression in adults on remission, recovery and improvement: A meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 159, 118–126.
- Reijnders, J. S. A. M., Ehrt, U., Weber, W. E. J., Aarsland, D., & Leentjens, A. F. G. (2008). A systematic review of prevalence studies of depression in Parkinson’s disease. Movement Disorders, 23(2), 183–189.
