Υπογράφει:

Δημήτρης Παπαδημητριάδης MD MSc

Ο ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής Δημήτρης Παπαδημητριάδης σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και Διεθνή Πολιτική Υγείας στο London School of Economics (LSE). Εξειδικεύτηκε στην Ψυχιατρική και στην Ψυχοθεραπεία στο Λονδίνο (Royal Free Hospital & UCL School of Medicine, Halliwick Personality Disorder Service) και στην Αθήνα (Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής, Περιφ. Γενικό Νοσοκομείο “Ευαγγελισμός”).Παρακολούθησε το πρόγραμμα Γνωσιακής Θεραπείας για τις Διαταραχές Άγχους του Beck Institute for Cognitive Behavior Therapy που ίδρυσε στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ ο θεμελιωτής της γνωσιακής θεραπείας Dr. Aaron T. Beck.Ακόμη, συμμετείχε στα προγράμματα Γνωσιακής Επεξεργασίας Τραύματος και Κατάθλιψης με Άγχος των Massachusetts General Hospital και McLean Hospital και στην εκπαίδευση για τη γενική ψυχιατρική διαχείριση της Οριακής Διαταραχής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Harvard. Μάθετε περισσότερα

ΙΑΤΡΕΙΟ ΔΗΜ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ

Το σύνδρομο Tourette στην εφηβεία και ο ύπνος

Το σύνδρομο Tourette ξεκινά συνήθως στην παιδική ηλικία, γύρω στα πέντε με επτά χρόνια, και μέχρι την εφηβεία η οικογένεια έχει ήδη συναντήσει αρκετές παρεξηγήσεις. Κάποιοι νομίζουν ότι το παιδί κάνει τις κινήσεις και τους ήχους επίτηδες. Άλλοι περιμένουν να ακούσουν βρισιές. Καμία από τις δύο εικόνες δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Η αφορμή για αυτό το κείμενο ήταν μια μεγάλη έρευνα σε εφήβους, που παρουσίασε το National Elf Service. Σύμφωνα με την περίληψή της, οι υπνάκοι μεγάλης διάρκειας ή οι βραδινοί υπνάκοι, όταν επαναλαμβάνονται, μπορεί να σχετίζονται με ψυχικές δυσκολίες, ιδίως σε εφήβους χωρίς αϋπνία.

Η μελέτη δεν αφορούσε το σύνδρομο Tourette. Το ερώτημα που θέτει όμως ενδιαφέρει κάθε οικογένεια με έφηβο που έχει τικ: τι σημαίνει όταν ένας έφηβος με τικ κοιμάται πολύ μέσα στην ημέρα;

Τι είναι το σύνδρομο Tourette και πώς εκδηλώνεται

Τα τικ είναι ξαφνικές, γρήγορες και επαναλαμβανόμενες κινήσεις ή ήχοι που ο άνθρωπος δεν κάνει με θέληση. Μπορεί να είναι το ανοιγοκλείσιμο των ματιών, το τίναγμα του ώμου, το καθάρισμα του λαιμού ή ένας ήχος από τη μύτη.

Για τη διάγνωση χρειάζονται τουλάχιστον δύο κινητικά τικ και ένα φωνητικό, που διαρκούν πάνω από ένα χρόνο και έχουν αρχίσει πριν από τα 18. Τα τικ δεν πρέπει να οφείλονται σε φάρμακο, σε ουσία ή σε άλλη ιατρική πάθηση.

Πολλοί έφηβοι περιγράφουν ένα αίσθημα λίγο πριν από το τικ, μια ένταση ή μια φαγούρα που ανακουφίζεται μόνο όταν γίνει η κίνηση. Με προσπάθεια μπορούν να συγκρατήσουν το τικ για λίγη ώρα, κάτι που κουράζει. Γι’ αυτό ένα παιδί μπορεί να φαίνεται ήρεμο στην τάξη και να έχει έντονα τικ μόλις γυρίσει σπίτι.

Η κοπρολαλία, δηλαδή η ακούσια εκφώνηση άσεμνων λέξεων, είναι αυτό που γνωρίζει το ευρύ κοινό. Εμφανίζεται όμως σε μειονότητα των ανθρώπων με σύνδρομο Tourette. Τα περισσότερα φωνητικά τικ είναι απλοί ήχοι ή σύντομες λέξεις χωρίς άσεμνο περιεχόμενο.

Σε μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, ο Scharf και οι συνεργάτες του (2015) υπολόγισαν ότι περίπου το 0,8% των παιδιών σχολικής ηλικίας έχει σύνδρομο Tourette. Τα αγόρια προσβάλλονται σαφώς περισσότερο από τα κορίτσια. Το ποσοστό δείχνει ότι η διαταραχή δεν είναι σπάνια.

Η πορεία έχει συγκεκριμένη μορφή. Σύμφωνα με την ανασκόπηση των Bloch και Leckman (2009), τα τικ συνήθως φτάνουν στο μέγιστο γύρω στα 10 με 12 χρόνια και σε πολλούς ανθρώπους μειώνονται στα τέλη της εφηβείας ή στην αρχή της ενήλικης ζωής. Σε μια μειονότητα παραμένουν έντονα, και η πρόβλεψη για έναν συγκεκριμένο έφηβο δεν είναι εύκολη.

Ύπνος, υπνηλία και ψυχική υγεία στην εφηβεία

Το τικ σπάνια είναι το μόνο πρόβλημα. Σε μεγάλη μελέτη με περισσότερους από 1.300 συμμετέχοντες, ο Hirschtritt και οι συνεργάτες του (2015) βρήκαν ότι σχεδόν εννέα στους δέκα ανθρώπους με σύνδρομο Tourette είχαν λάβει στη ζωή τους τουλάχιστον μία ακόμη ψυχιατρική διάγνωση.

Οι συνηθέστερες ήταν η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) και η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, ενώ ακολουθούσαν οι διαταραχές άγχους και διάθεσης. Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από εξειδικευμένα κέντρα, οπότε τα ποσοστά ενδέχεται να είναι υψηλότερα απ’ ό,τι στο γενικό πληθυσμό.

σύνδρομο Tourette - εικόνα άρθρου

Ο ύπνος σχετίζεται με αυτή την εικόνα με περισσότερους από έναν τρόπους. Τα τικ μειώνονται σημαντικά στον ύπνο, αλλά έχουν καταγραφεί δυσκολία στην έναρξη του ύπνου και διακοπές του σε παιδιά με Tourette, ιδίως όταν υπάρχει και ΔΕΠΥ ή άγχος. Ένας έφηβος που κοιμάται λίγο ή ανήσυχα τη νύχτα μπορεί να νυστάζει μέσα στην ημέρα.

Εδώ βοηθά η έρευνα για τους υπνάκους. Στους εφήβους, ο μεγάλος ή ο βραδινός υπνάκος μπορεί να δείχνει ότι ο νυχτερινός ύπνος δεν επαρκεί ή ότι υπάρχει κατάθλιψη ή άγχος που εξαντλεί. Μια συσχέτιση όμως δεν δείχνει τι προκαλεί τι. Ο υπνάκος μπορεί να είναι σημάδι μιας δυσκολίας και όχι η αιτία της.

Ένας έφηβος που κοιμάται τακτικά το απόγευμα ή το βράδυ χρειάζεται μια ερώτηση για το γιατί, και όχι μια επίπληξη για τη νωθρότητά του.

Στον έφηβο με Tourette υπάρχει και μια πρακτική εξήγηση. Ορισμένα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τα τικ, ανάμεσά τους η κλονιδίνη, η γκουανφακίνη και οι αντιψυχωσικοί σε χαμηλή δόση, προκαλούν νύστα. Αν η υπνηλία άρχισε μετά από αλλαγή φαρμάκου ή δόσης, χρειάζεται να το πει στον γιατρό, ο οποίος μπορεί να αλλάξει την ώρα λήψης ή τη δόση.

σύνδρομο Tourette - εικόνα άρθρου

Θεραπεία των τικ και πρακτικά βήματα για την οικογένεια

Στις κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικανικής Ακαδημίας Νευρολογίας, η ομάδα της Pringsheim (2019) προτείνει να προσφέρεται η συμπεριφορική θεραπεία ως αρχική επιλογή όταν τα τικ προκαλούν δυσκολία. Τα φάρμακα συζητούνται όταν τα τικ είναι έντονα ή όταν η συμπεριφορική θεραπεία δεν είναι διαθέσιμη ή δεν αρκεί.

Η πιο καλά μελετημένη μορφή ονομάζεται Συνολική Συμπεριφορική Παρέμβαση για τα Τικ (CBIT). Σε τυχαιοποιημένη μελέτη των Piacentini και συνεργατών (2010) με 126 παιδιά 9 έως 17 ετών, ανταποκρίθηκε περίπου το 53% όσων έκαναν CBIT, έναντι 19% όσων έλαβαν υποστηρικτική θεραπεία και ενημέρωση για το σύνδρομο.

Στη CBIT ο έφηβος μαθαίνει να αναγνωρίζει το προειδοποιητικό αίσθημα και να κάνει, μόλις το νιώσει, μια άλλη κίνηση που δεν συμβαδίζει με το τικ και διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα. Οι γονείς μαθαίνουν να περιορίζουν τις καταστάσεις που επιδεινώνουν τα τικ και να μην σχολιάζουν κάθε τικ. Η θεραπεία απαιτεί εξάσκηση στο σπίτι.

Στο σπίτι, βοηθά να καταγραφεί για δύο εβδομάδες η ώρα που ο έφηβος κοιμάται, ξυπνά και κοιμάται μέσα στην ημέρα. Η καταγραφή δείχνει αν ο ύπνος απλώς μετατοπίστηκε αργότερα, κάτι σύνηθες στην εφηβεία, ή αν υπάρχει άλλο πρόβλημα. Ένας υπνάκος έως 20 με 30 λεπτά νωρίς το απόγευμα επηρεάζει λιγότερο τον νυχτερινό ύπνο από έναν μακρύ υπνάκο το βράδυ.

Σταθερές ώρες ύπνου και ξυπνήματος, καφεΐνη μόνο νωρίς την ημέρα και λιγότερη χρήση οθόνης την τελευταία ώρα πριν τον ύπνο είναι μέτρα με λογική βάση και χαμηλό κόστος. Τα τικ αυξάνονται αρκετές φορές όταν ο έφηβος είναι κουρασμένος ή αγχωμένος. Ο καλύτερος ύπνος μπορεί να βοηθήσει, χωρίς να υπόσχεται ότι τα τικ θα εξαφανιστούν.

Αξιολόγηση από ψυχίατρο ή παιδονευρολόγο χρειάζεται όταν ο έφηβος κοιμάται πολύ μέσα στην ημέρα για εβδομάδες, χάνει το ενδιαφέρον του, απομακρύνεται από τους φίλους του ή πέφτει η σχολική του απόδοση. Αυτά δεν οφείλονται απαραίτητα στα τικ. Η κατάθλιψη και το άγχος αρκετές φορές περνούν απαρατήρητα, επειδή η προσοχή της οικογένειας είναι στραμμένη στα τικ.

Αν ο έφηβος μιλά για θάνατο ή για τραυματισμό του εαυτού του, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό ή με το 112.

Το σύνδρομο Tourette δεν καθορίζει από μόνο του πώς θα κοιμάται ή πώς θα νιώθει ένας έφηβος. Κάθε αλλαγή στον ύπνο του αξίζει την ίδια προσοχή που δίνεται στα τικ. Ο τρόπος με τον οποίο αλληλοεπηρεάζονται ο ύπνος, η διάθεση και τα τικ δεν έχει ακόμη διερευνηθεί αρκετά.

Βιβλιογραφία
  • Bloch, M. H., & Leckman, J. F. (2009). Clinical course of Tourette syndrome. Journal of Psychosomatic Research, 67(6), 497–501.
  • Hirschtritt, M. E., Lee, P. C., Pauls, D. L., et al. (2015). Lifetime prevalence, age of risk, and genetic relationships of comorbid psychiatric disorders in Tourette syndrome. JAMA Psychiatry, 72(4), 325–333.
  • Piacentini, J., Woods, D. W., Scahill, L., et al. (2010). Behavior therapy for children with Tourette disorder: A randomized controlled trial. JAMA, 303(19), 1929–1937.
  • Pringsheim, T., Okun, M. S., Müller-Vahl, K., et al. (2019). Practice guideline recommendations summary: Treatment of tics in people with Tourette syndrome and chronic tic disorders. Neurology, 92(19), 896–906.
  • Scharf, J. M., Miller, L. L., Gauvin, C. A., Alabiso, J., Mathews, C. A., & Ben-Shlomo, Y. (2015). Population prevalence of Tourette syndrome: A systematic review and meta-analysis. Movement Disorders, 30(2), 221–228.
  • National Elf Service. (n.d.). Snooze or lose? Adolescent napping and mental health: Does sleep quality matter more? National Elf Service.
Facebook
LinkedIn
X
Threads
Email
Reddit
WhatsApp
Telegram
Συνομιλία
Βοηθός Συνομιλία

MENTAL HEALTH INSIGHT

Η περιοδική σας ενημέρωση μέσω email με τα τελευταία νέα για την ψυχική υγεία, πρακτικές συμβουλές και τις ειδήσεις μας.

Δεν ήταν δυνατή η εγγραφή σας. Παρακαλούμε, δοκιμάστε ξανά.
Η εγγραφή σας ήταν επιτυχής.
Cure of Mind

Εγκαταστηστε ΣΑΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ

Για να λαμβάνετε ειδοποιήσεις, αποθηκεύστε μας σαν εφαρμογή:

  1. Πατήστε το εικονίδιο Share (τετράγωνο με βέλος).
  2. Επιλέξτε Προσθήκη στην Αρχική Οθόνη.