Υπογράφει:

Δημήτρης Παπαδημητριάδης MD MSc

Ο ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής Δημήτρης Παπαδημητριάδης σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και Διεθνή Πολιτική Υγείας στο London School of Economics (LSE). Εξειδικεύτηκε στην Ψυχιατρική και στην Ψυχοθεραπεία στο Λονδίνο (Royal Free Hospital & UCL School of Medicine, Halliwick Personality Disorder Service) και στην Αθήνα (Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής, Περιφ. Γενικό Νοσοκομείο “Ευαγγελισμός”).Παρακολούθησε το πρόγραμμα Γνωσιακής Θεραπείας για τις Διαταραχές Άγχους του Beck Institute for Cognitive Behavior Therapy που ίδρυσε στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ ο θεμελιωτής της γνωσιακής θεραπείας Dr. Aaron T. Beck.Ακόμη, συμμετείχε στα προγράμματα Γνωσιακής Επεξεργασίας Τραύματος και Κατάθλιψης με Άγχος των Massachusetts General Hospital και McLean Hospital και στην εκπαίδευση για τη γενική ψυχιατρική διαχείριση της Οριακής Διαταραχής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Harvard. Μάθετε περισσότερα

ΙΑΤΡΕΙΟ ΔΗΜ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ

Ρουτίνες και επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές στο ζευγάρι με αυτισμό

Ζευγάρι που έρχεται για συνεδρία περιγράφει ενίοτε μια διαφωνία που ακούγεται καθημερινή. Εκείνη παραπονιέται ότι ο σύντροφός της θέλει το δείπνο πάντα την ίδια ώρα και τα πιάτα στην ίδια σειρά. Εκείνος απαντά ότι χωρίς αυτή την τάξη το βράδυ γίνεται ανυπόφορο για εκείνον. Και οι δύο μιλούν για το ίδιο πράγμα, αλλά το εξηγούν διαφορετικά.

Οι περιορισμένες και επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές είναι ένα από τα δύο βασικά κριτήρια για τη διάγνωση του αυτισμού (American Psychiatric Association, 2013). Περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενες κινήσεις ή φράσεις, επιμονή στην ίδια ρουτίνα, πολύ έντονα και στενά ενδιαφέροντα και ασυνήθιστη αντίδραση σε ήχους και υφές. Δεν τα έχουν όλοι οι άνθρωποι στο φάσμα, ούτε στον ίδιο βαθμό.

Τι σημαίνουν οι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές για ένα ζευγάρι

Η ανασκόπηση των Leekam, Prior και Uljarević (2011), που κάλυψε την έρευνα μιας δεκαετίας, έδειξε ότι αυτές οι συμπεριφορές δεν είναι ενιαίες ούτε αποκλειστικές του αυτισμού. Εμφανίζονται και σε άλλες καταστάσεις, ακόμη και στην τυπική ανάπτυξη, και διαφέρουν πολύ ως προς τη μορφή και την ένταση. Μια ρουτίνα από μόνη της δεν αποδεικνύει διάγνωση.

Οι Bishop και συνεργάτες (2013) μελέτησαν παιδιά με αυτισμό και διαπίστωσαν ότι οι συμπεριφορές αυτές ομαδοποιούνται τουλάχιστον σε δύο κατηγορίες. Η μία αφορά επαναλαμβανόμενες κινήσεις και αναζήτηση αισθητηριακών ερεθισμάτων, η άλλη την επιμονή στην ομοιομορφία, δηλαδή την ανάγκη τα πράγματα να γίνονται με συγκεκριμένο τρόπο. Η μελέτη αφορά παιδιά, και η μεταφορά των ευρημάτων στους ενήλικες γίνεται με επιφύλαξη.

Για το ζευγάρι, η διάκριση έχει πρακτική αξία. Ένα πόδι που κουνιέται ή μια φράση που επαναλαμβάνεται δημιουργεί άλλου είδους δυσκολία από την απαίτηση να μη μετακινηθεί ούτε ένα αντικείμενο στο σπίτι. Η πρώτη ενοχλεί ενίοτε τον σύντροφο, η δεύτερη όμως οργανώνει τη ζωή και των δύο, και γι’ αυτό χρειάζεται συζήτηση.

Γιατί ο ένας χρειάζεται τη ρουτίνα που κουράζει τον άλλον

Παραδοσιακά, οι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές αντιμετωπίζονταν κυρίως ως σύμπτωμα που πρέπει να περιοριστεί. Η τρέχουσα συζήτηση, με την οποία σχετίζεται και το άρθρο του Psychiatric Times για την επανεξέταση αυτών των συμπεριφορών, εξετάζει και τη λειτουργία τους. Για πολλούς ενήλικες, η σταθερή ρουτίνα και το αγαπημένο θέμα μειώνουν την ένταση. Η εικόνα αυτή στηρίζεται κυρίως σε αναφορές των ίδιων των ανθρώπων και σε κλινική παρατήρηση.

Το ίδιο ισχύει για κινήσεις όπως το κούνημα των χεριών ή το επαναλαμβανόμενο τραγούδισμα. Σε στιγμές χαράς ή έντασης βοηθούν τον άνθρωπο να ρυθμίσει αυτό που αισθάνεται. Ο σύντροφος μπορεί να τις εκλάβει ως ενόχληση ή ως ένδειξη ότι κάτι πάει στραβά, ενώ ενίοτε δείχνουν απλώς ότι ο άλλος αισθάνεται άνετα.

Οι Hull και συνεργάτες (2017) ρώτησαν δεκάδες ενήλικες με αυτισμό για την προσπάθεια να κρύβουν τα χαρακτηριστικά τους και να φαίνονται όσο γίνεται πιο συνηθισμένοι σε κοινωνικές καταστάσεις. Οι συμμετέχοντες περιέγραψαν ότι η προσπάθεια αυτή τούς εξαντλεί και επηρεάζει την αίσθηση του ποιοι είναι.

ζευγάρι - εικόνα άρθρου

Αυτό δίνει μια εύλογη ερμηνεία, όχι αποδεδειγμένη, για το γιατί πολλοί άνθρωποι επιστρέφουν σπίτι και χρειάζονται αυστηρή ρουτίνα και ησυχία. Ο σύντροφος βλέπει μόνο το σπίτι. Βλέπει τη σιωπή, το κλειστό δωμάτιο και την άρνηση για έξοδο, και τα εκλαμβάνει ως αδιαφορία.

Μια ρουτίνα που ο ένας σύντροφος την εκλαμβάνει ως απόρριψη, για τον άλλον είναι ο τρόπος να αντέξει τη μέρα.

Ο Milton (2012) περιέγραψε το πρόβλημα της διπλής ενσυναίσθησης. Όταν συναντιούνται δύο άνθρωποι με πολύ διαφορετικό τρόπο αντίληψης, και οι δύο δυσκολεύονται να καταλάβουν ο ένας τον άλλον. Πρόκειται για θεωρητική πρόταση και όχι για αποτέλεσμα πειράματος, αλλά βοηθά το ζευγάρι να μη χρεώνει τη δυσκολία σε έναν μόνο από τους δύο.

Συμφωνίες που βοηθούν στην καθημερινότητα του ζευγαριού

Στη μελέτη των Strunz και συνεργατών (2017) ενήλικες με σύνδρομο Asperger ή αυτισμό υψηλής λειτουργικότητας απάντησαν σε ερωτηματολόγια για τις ερωτικές τους σχέσεις. Οι περισσότεροι ανέφεραν ότι επιθυμούν σχέση. Οι συμμετέχοντες ήταν εθελοντές, γεγονός που περιορίζει τη γενίκευση, όμως η έρευνα υπενθυμίζει ότι το ζητούμενο είναι ο τρόπος λειτουργίας του ζευγαριού και όχι το αν μια τέτοια σχέση μπορεί να υπάρξει.

ζευγάρι - εικόνα άρθρου

Πρώτο βήμα είναι να περιγράφεται η συγκεκριμένη συμπεριφορά χωρίς κρίση και να ρωτιέται τι ρόλο παίζει. Το «Τι γίνεται μέσα σου όταν αλλάζει το πρόγραμμα;» δίνει περισσότερες πληροφορίες από το «Γιατί είσαι τόσο άκαμπτος;». Η πρώτη ερώτηση ζητά εξήγηση, η δεύτερη προκαλεί άμυνα.

Οι αλλαγές γίνονται πιο εύκολες όταν ανακοινώνονται νωρίτερα και με συγκεκριμένες λεπτομέρειες. Μια έξοδος που συμφωνείται από την προηγούμενη μέρα, με ώρα, μέρος και προβλεπόμενη διάρκεια, αντέχεται ευκολότερα από μια πρόταση της τελευταίας στιγμής. Το ζευγάρι μπορεί επίσης να ορίσει ποιες ρουτίνες είναι σταθερές και ποιες επιδέχονται διαπραγμάτευση.

Χρειάζεται χώρος και για τις δύο πλευρές. Ο σύντροφος με έντονο ενδιαφέρον, για παράδειγμα στον προγραμματισμό ή στα τρένα, μπορεί να έχει προστατευμένο χρόνο γι’ αυτό. Ο άλλος μπορεί να έχει καθορισμένες ώρες κοινής δραστηριότητας. Απλές αισθητηριακές ρυθμίσεις, όπως χαμηλότερος φωτισμός ή ωτοασπίδες, μειώνουν τις εντάσεις χωρίς κόστος.

Αξίζει επίσης μια σύντομη συζήτηση για τη σχέση, με σταθερή ώρα και διάρκεια, ώστε τα παράπονα να μη συσσωρεύονται και να ξεσπούν σε ώρες κόπωσης. Για αρκετούς ανθρώπους η γραπτή επικοινωνία, ένα μήνυμα για παράδειγμα, επιτρέπει να διατυπωθεί κάτι με περισσότερη ακρίβεια και λιγότερη πίεση.

Όταν οι ρουτίνες προκαλούν έντονο άγχος, περιορίζουν την εργασία ή την κοινωνική ζωή, ή όταν η ίδια διαφωνία επαναλαμβάνεται χωρίς πρόοδο, αξίζει να ζητηθεί βοήθεια από ψυχίατρο ή ψυχολόγο με εμπειρία στον αυτισμό των ενηλίκων. Η διάγνωση δεν πρέπει να υποτίθεται από τον σύντροφο ή από το διαδίκτυο. Την αξιολόγηση την κάνει ειδικός.

Στο ζευγάρι της αρχής, η συμφωνία δεν ήταν ότι το δείπνο θα γίνεται πάντα στις οκτώ. Ήταν ότι θα γίνεται στις οκτώ τις καθημερινές και ότι τα Σαββατοκύριακα θα αποφασίζουν μαζί το πρόγραμμα από το πρωί. Δεν λύθηκαν όλα, αλλά η διαφωνία άλλαξε περιεχόμενο και έπαψε να αφορά το ποιος έχει δίκιο.

Βιβλιογραφία
Facebook
LinkedIn
X
Threads
Email
Reddit
WhatsApp
Telegram
Συνομιλία
Βοηθός Συνομιλία

MENTAL HEALTH INSIGHT

Η περιοδική σας ενημέρωση μέσω email με τα τελευταία νέα για την ψυχική υγεία, πρακτικές συμβουλές και τις ειδήσεις μας.

Δεν ήταν δυνατή η εγγραφή σας. Παρακαλούμε, δοκιμάστε ξανά.
Η εγγραφή σας ήταν επιτυχής.
Cure of Mind

Εγκαταστηστε ΣΑΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ

Για να λαμβάνετε ειδοποιήσεις, αποθηκεύστε μας σαν εφαρμογή:

  1. Πατήστε το εικονίδιο Share (τετράγωνο με βέλος).
  2. Επιλέξτε Προσθήκη στην Αρχική Οθόνη.