Πώς ο εθισμός στα video games διαταράσσει τον εγκέφαλο
Ο εθισμός στα video games δεν είναι μια συνήθεια που περνάει με τον καιρό. Για κάποιους, γίνεται ένας τρόπος να αποφεύγουν τα συναισθήματα, το στρες ή τις πραγματικές δυσκολίες. Ο εγκέφαλος, όταν εκτίθεται για πολλές ώρες σε έντονα ερεθίσματα, προσαρμόζεται σε αυτή τη νέα κατάσταση. Η ντοπαμίνη, η χημική ουσία που σχετίζεται με την ευχαρίστηση, εκκρίνεται σε υψηλά επίπεδα κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού. Με τον καιρό, όμως, ο εγκέφαλος χρειάζεται όλο και περισσότερο χρόνο μπροστά στην οθόνη για να νιώθει την ίδια ικανοποίηση.
Επίσης επηρεάζεται ο ύπνος. Όταν κάποιος παίζει μέχρι αργά, ο εγκέφαλος δεν προλαβαίνει να περάσει από τις απαραίτητες φάσεις του ύπνου, ειδικά τη φάση του βαθέος ύπνου, που είναι κρίσιμη για τη λειτουργία της μνήμης και για την αποκατάσταση. Μελέτες δείχνουν ότι η έλλειψη σε αυτό τον βαθύ ύπνου συνδέεται με μειωμένη συγκέντρωση, ευερεθιστότητα και μακροπρόθεσμα προβλήματα μνήμης (Walker, 2017).
Σε ακραίες περιπτώσεις, ο εθισμός μπορεί να μοιάζει με άλλες εξαρτήσεις. Ο παίκτης χάνει το ενδιαφέρον για δραστηριότητες που παλιά τον ευχαριστούσαν, απομονώνεται και δυσκολεύεται να ελέγξει τον χρόνο που περνάει στο παιχνίδι. Δεν είναι σπάνιο να ακούσει κανείς ιστορίες ανθρώπων που παραμελούν τη δουλειά, τις σπουδές ή τις σχέσεις τους. Ένας νεαρός που ήρθε στο ιατρείο μου περιέγραφε πώς ξεχνούσε να φάει γιατί ένιωθε ότι «έπρεπε» να ολοκληρώσει μια αποστολή στο παιχνίδι. Δεν ήταν απλώς θέμα πειθαρχίας· ο εγκέφαλός του είχε μάθει να συνδέει την επιβίωση στο παιχνίδι με την επιβίωση στην πραγματική ζωή.
Τι μας διδάσκει η έρευνα για τον ύπνο και τις εγκεφαλικές φλεγμονές
Μια πρόσφατη μελέτη για τη νόσο Alzheimer σε ποντίκια άνοιξε ένα νέο παράθυρο στην κατανόηση του ύπνου. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι τα κύτταρα του ανοσοποιητικού του εγκεφάλου, τα μικρογλοία, όταν είναι υπερδραστήρια, προκαλούν φλεγμονή που εμποδίζει τον βαθύ ύπνο. Ακόμα και όταν οι πλάκες αμυλοειδούς παρέμεναν στον εγκέφαλο, η προσωρινή απενεργοποίηση αυτών των κυττάρων επέτρεψε στα ποντίκια να κοιμηθούν δύο επιπλέον ώρες την ημέρα (Science Daily, 2026).
Αυτή η ανακάλυψη δεν αφορά άμεσα τον εθισμό στα video games, αλλά μας θυμίζει κάτι σημαντικό: ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί μεμονωμένα. Όταν κάτι διαταράσσει τον ύπνο, επηρεάζονται και άλλες λειτουργίες. Στον εθισμό, η υπερδιέγερση από τα παιχνίδια μπορεί να πυροδοτήσει μια παρόμοια φλεγμονώδη απόκριση, ειδικά όταν συνδυάζεται με έλλειψη ύπνου και κακή διατροφή. Ο εγκέφαλος, δηλαδή, δεν καταπονείται μόνο από την υπερβολική χρήση, αλλά και από τις συνέπειες που αυτή έχει σε ολόκληρο το σώμα.
Ένα άλλο ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι η διαταραχή του ύπνου μπορεί να εντείνει τον εθισμό. Όταν δεν κοιμόμαστε αρκετά, η ικανότητά μας να παίρνουμε λογικές αποφάσεις μειώνεται. Ο εγκέφαλος αναζητά γρήγορες πηγές ευχαρίστησης, όπως τα video games, για να αντισταθμίσει την κούραση. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: ο εθισμός διαταράσσει τον ύπνο, και η έλλειψη ύπνου εντείνει τον εθισμό.
Ο εθισμός δεν είναι θέμα ηθικής αποτυχίας, αλλά μιας εγκεφαλικής προσαρμογής που μπορεί να αντιστραφεί με τις κατάλληλες παρεμβάσεις.
Πώς αναγνωρίζουμε και αντιμετωπίζουμε τον εθισμό στα video games
Η διάγνωση του εθισμού στα video games δεν γίνεται με βάση τις ώρες που περνάει κάποιος στο παιχνίδι, αλλά με τον τρόπο που αυτό επηρεάζει τη ζωή του. Αν κάποιος παραμελεί βασικές ανάγκες, όπως ο ύπνος, η διατροφή ή οι κοινωνικές σχέσεις, και νιώθει άγχος ή ενοχές όταν δεν παίζει, τότε μιλάμε για πρόβλημα. Ένα χρήσιμο εργαλείο είναι το ερωτηματολόγιο της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας για τη Διαταραχή Παιχνιδιού στο Διαδίκτυο (WHO, 2018), που αξιολογεί συμπτώματα όπως η απώλεια ελέγχου και η συνεχής προτεραιότητα του παιχνιδιού έναντι άλλων δραστηριοτήτων.
Η αντιμετώπιση ξεκινάει με την αναγνώριση του προβλήματος. Πολλοί άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται πόσο βαθιά έχει επηρεάσει η συνήθεια τη ζωή τους. Ένας πρακτικός τρόπος είναι να κρατήσουν ημερολόγιο για μια εβδομάδα, καταγράφοντας πόσες ώρες παίζουν και πώς νιώθουν πριν και μετά. Αυτό τους βοηθάει να καταλάβουν τα μοτίβα και τις στιγμές όπου το παιχνίδι γίνεται τρόπος διαφυγής.
Η ψυχοθεραπεία, ειδικά η γνωσιακή-συμπεριφορική, μπορεί να βοηθήσει στον επαναπροσδιορισμό των σκέψεων και των συμπεριφορών γύρω από το παιχνίδι. Ο στόχος δεν είναι να σταματήσει κάποιος εντελώς, αλλά να μάθει να παίζει με μέτρο. Σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί και φαρμακευτική υποστήριξη, αν υπάρχουν υποκείμενα προβλήματα όπως κατάθλιψη ή άγχος. Η οικογενειακή υποστήριξη είναι επίσης κρίσιμη, καθώς οι σχέσεις συχνά δοκιμάζονται από τον εθισμό.
Ένα άλλο σημαντικό βήμα είναι η δημιουργία ενός υγιούς προγράμματος ύπνου. Η τακτική ώρα ύπνου και η αποφυγή οθονών πριν τον ύπνο μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα του ύπνου και να μειώσουν την ανάγκη για υπερβολικό gaming. Η σωματική άσκηση και οι κοινωνικές δραστηριότητες βοηθούν επίσης τον εγκέφαλο να ανακτήσει την ισορροπία του. Όπως είπε ένας ασθενής μου μετά από μερικούς μήνες θεραπείας: «Έμαθα ότι δεν χρειάζεται να εγκαταλείψω τα παιχνίδια, αλλά να τα ελέγχω εγώ, αντί να με ελέγχουν αυτά».
Βιβλιογραφία
- Walker, M. (2017). Why we sleep: Unlocking the power of sleep and dreams. Penguin Books.
- World Health Organization. (2018). International classification of diseases for mortality and morbidity statistics (11th ed.). https://icd.who.int/.
- Science Daily. (2026, July 19). Alzheimer’s breakthrough: Scientists restore two hours of sleep without clearing brain plaques. https://www.sciencedaily.com.
- Ko, C. H., et al. (2014). Brain activities associated with gaming urge of online gaming addiction. Journal of Psychiatric Research, 58, 18-23.
- Griffiths, M. D. (2010). Online video gaming: What should educational psychologists know? Educational Psychology in Practice, 26(1), 35-40.
