Το πένθος δεν είναι ασθένεια, αλλά μερικές φορές πονάει σαν να είναι
Το πένθος μπαίνει στη ζωή χωρίς να ρωτήσει. Έρχεται μετά από μια απώλεια – έναν άνθρωπο, μια σχέση, μια δουλειά – και γεμίζει τις μέρες με σιωπή, κούραση, ή ξαφνικές εκρήξεις θυμού. Δεν είναι κατάθλιψη, αν και μερικές φορές μοιάζει με αυτήν. Η διαφορά είναι ότι το πένθος έχει ένα ξεκάθαρο αίτιο: χάσαμε κάτι που αγαπούσαμε. Η κατάθλιψη μπορεί να έρθει χωρίς λόγο, ή να παραμείνει πολύ μετά το τραύμα επουλωθεί.
Οι περισσότεροι άνθρωποι περνούν το πένθος χωρίς φάρμακα. Μιλούν με φίλους, κλαίνε, θυμούνται, ή απλώς απομένουν με την απουσία και την αποδέχονται. Αλλά μερικές φορές ο πόνος γίνεται τόσο έντονος που μπλοκάρει την καθημερινότητα. Ο ύπνος χάνεται, το φαγητό δεν κατεβαίνει, οι σκέψεις γυρίζουν σε κύκλο. Σε αυτές τις στιγμές, κάποιοι ζητούν βοήθεια από τα ηρεμιστικά, όπως οι βενζοδιαζεπίνες. Και εδώ αρχίζουν τα δύσκολα.
Τα φάρμακα δεν μπορούν να φέρουν πίσω έναν άνθρωπο. Μπορούν όμως να δώσουν λίγο χώρο, λίγο οξυγόνο, για να αναπνεύσεις μέχρι να μάθεις πώς να ζεις με την απουσία.
Πότε τα ηρεμιστικά γίνονται παγίδα στο πένθος
Οι βενζοδιαζεπίνες – όπως η διαζεπάμη (Stedon) ή η αλπραζολάμη (Xanax) – δρουν γρήγορα. Μειώνουν το άγχος, χαλαρώνουν τους μύες, βοηθούν στον ύπνο. Για κάποιον που πνίγεται στον πόνο, αυτό μπορεί να μοιάζει με σωτηρία. Αλλά έχουν δύο μεγάλα μειονεκτήματα: εθίζουν και εμποδίζουν την επεξεργασία του πένθους.
Ο εγκέφαλος μαθαίνει γρήγορα να στηρίζεται σε αυτές. Μετά από λίγες εβδομάδες, το σώμα χρειάζεται μεγαλύτερη δόση για το ίδιο αποτέλεσμα. Και όταν κάποιος προσπαθήσει να σταματήσει, τα συμπτώματα του άγχους επιστρέφουν πιο δυνατά. Αυτό δεν είναι αδυναμία – είναι βιολογία. Οι βενζοδιαζεπίνες αλλάζουν τον τρόπο που λειτουργούν οι υποδοχείς του GABA, ενός νευροδιαβιβαστή που ρυθμίζει το άγχος προς τα κάτω. Όταν το φάρμακο φεύγει, ο εγκέφαλος χρειάζεται χρόνο για να ξαναβρεί τη νευροχημική ισορροπία του.
Ακόμα πιο σημαντικό είναι ότι τα ηρεμιστικά είναι δυνατόν να «παγώσουν» το πένθος. Ο πόνος της απώλειας δεν είναι κάτι που πρέπει να αποφύγουμε – είναι μέρος της θεραπείας. Όταν καταπνίγουμε τα συναισθήματα με φάρμακα, καθυστερούμε την αποδοχή της πραγματικότητας. Ένας ασθενής μου, ο Γιάννης, έπαιρνε αλπραζολάμη για μήνες μετά τον θάνατο της μητέρας του. Όταν τελικά σταμάτησε, ένιωσε σαν να είχε χάσει διπλά: πρώτα τη μητέρα του, και μετά τον χρόνο που θα μπορούσε να είχε περάσει μαζί της στη μνήμη του, χωρίς τη νάρκη των χαπιών.
Πώς να χρησιμοποιήσετε τα φάρμακα με σύνεση
Αν αποφασίσετε να πάρετε ηρεμιστικά για το πένθος, κάντε το με προσοχή. Πρώτα, συζητήστε με τον ψυχίατρό σας για εναλλακτικές λύσεις. Τα αντικαταθλιπτικά, για παράδειγμα, δεν εθίζουν και μπορεί να βοηθήσουν σε περιπτώσεις παρατεταμένου πένθους που μοιάζει με κατάθλιψη. Αν επιλέξετε βενζοδιαζεπίνες, χρησιμοποιήστε τη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση και για όσο το δυνατόν λιγότερο χρόνο – ιδανικά όχι περισσότερο από δύο έως τέσσερις εβδομάδες, ανάλογα με το φάρμακο.
Συνδυάστε τα φάρμακα με ψυχοθεραπεία. Η συζήτηση με έναν θεραπευτή μπορεί να σας βοηθήσει να επεξεργαστείτε τα συναισθήματα που προσπαθείτε να αποφύγετε. Μια μελέτη του 2017 στο JAMA Psychiatry έδειξε ότι η συνδυαστική θεραπεία (φάρμακα + ψυχοθεραπεία) είναι πιο αποτελεσματική από τα φάρμακα μόνα τους στην αντιμετώπιση του πένθους (Shear et al., 2017).
Τέλος, μην ξεχνάτε τις μη φαρμακευτικές στρατηγικές. Η άσκηση, ο διαλογισμός, και η γραφή μπορούν να μειώσουν το άγχος χωρίς παρενέργειες. Μία ασθενής μου έγραφε γράμματα στον πατέρα της που είχε φύγει από τη ζωή. Δεν τα έστελνε πουθενά – απλώς τα έγραφε και τα έκαιγε. Αυτή η τελετουργία την βοήθησε να αποδεχτεί την απώλεια περισσότερο από οποιοδήποτε χάπι.
Βιβλιογραφία
- Shear, M. K., Reynolds, C. F., Simon, N. M., et al. (2017). Optimizing treatment of complicated grief: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 74(7), 685-694.
- Salzman, C. (2020). Benzodiazepine dependence, toxicity, and abuse: A task force report of the American Psychiatric Association. American Psychiatric Association Publishing.
- Stroebe, M., Schut, H., & Boerner, K. (2017). Cautioning health-care professionals: Bereaved persons are misguided through the stages of grief. Omega: Journal of Death and Dying, 74(4), 455-473.
- Prigerson, H. G., Horowitz, M. J., Jacobs, S. C., et al. (2009). Prolonged grief disorder: Psychometric validation of criteria proposed for DSM-V and ICD-11. PLoS Medicine, 6(8), e1000121.
- Ashton, H. (2005). The diagnosis and management of benzodiazepine dependence. Current Pharmaceutical Design, 11(23), 3041-3053.
