Τι είναι η θεραπεία σχημάτων και πώς λειτουργεί
Η θεραπεία σχημάτων είναι μια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση που στοχεύει στην αναγνώριση και αλλαγή των άκαμπτων πεποιθήσεων που διαμορφώνουν τον τρόπο που βιώνουμε τον εαυτό μας και τον κόσμο. Αυτά τα σχήματα δημιουργούνται στην παιδική ηλικία, όταν οι ανάγκες μας δεν ικανοποιούνται επαρκώς. Για παράδειγμα, ένα παιδί που μεγαλώνει με παραμέληση μπορεί να αναπτύξει το σχήμα της «εγκατάλειψης», πιστεύοντας ότι οι άλλοι θα το αφήσουν τελικά μόνο.
Στη θεραπεία, ο θεραπευτής βοηθά τον άνθρωπο να εντοπίσει αυτά τα σχήματα μέσα από συγκεκριμένες τεχνικές. Μια από αυτές είναι η «γνωστική αναδόμηση», όπου εξετάζονται οι σκέψεις που πηγάζουν από το σχήμα και αντικαθίστανται με πιο ρεαλιστικές. Ένας άνθρωπος με σχήμα «αποτυχίας» μπορεί να πιστεύει ότι κάθε λάθος του είναι απόδειξη ανικανότητας. Η θεραπεία τον βοηθά να δει ότι τα λάθη είναι μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας και δεν ορίζουν την αξία του.
Ένα άλλο βασικό εργαλείο είναι η «εμπειρική εργασία», όπου ο θεραπευόμενος αναβιώνει καταστάσεις που ενεργοποιούν το σχήμα, αλλά αυτή τη φορά με την υποστήριξη του θεραπευτή. Αυτό μπορεί να γίνει μέσα από τεχνικές όπως η «εικονική πραγματικότητα» ή ο «ρόλος παιχνιδιού». Για παράδειγμα, κάποιος με σχήμα «υποταγής» μπορεί να εξασκηθεί στο να εκφράζει τις ανάγκες του χωρίς φόβο απόρριψης.
Η θεραπεία σχημάτων δεν αλλάζει απλώς τις σκέψεις μας. Αλλάζει τον τρόπο που βιώνουμε τον εαυτό μας και τις σχέσεις μας.
Πώς τα σχήματα επηρεάζουν την καθημερινή ζωή
Τα σχήματα δεν είναι απλές σκέψεις. Είναι βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις που καθορίζουν πώς ερμηνεύουμε τις καταστάσεις και πώς αντιδρούμε συναισθηματικά. Ένας άνθρωπος με σχήμα «απομόνωσης» μπορεί να αποφεύγει τις κοινωνικές επαφές, πιστεύοντας ότι κανείς δεν τον καταλάβει. Ακόμα και αν λογικά γνωρίζει ότι αυτό δεν ισχύει, το συναίσθημα της μοναξιάς και της απόρριψης είναι τόσο έντονο που υπερισχύει.
Στην πράξη, τα σχήματα εκδηλώνονται με επαναλαμβανόμενα μοτίβα συμπεριφοράς. Κάποιος με σχήμα «αυστηρών προτύπων» μπορεί να πιέζει τον εαυτό του να είναι τέλειος, οδηγώντας τον σε εξάντληση ή άγχος. Αντίθετα, κάποιος με σχήμα «εξάρτησης» μπορεί να δυσκολεύεται να πάρει αποφάσεις χωρίς την έγκριση άλλων, ακόμα και σε απλά ζητήματα όπως η επιλογή ενός φαγητού.
Η θεραπεία σχημάτων βοηθά στο να αναγνωριστούν αυτά τα μοτίβα και να κατανοηθεί η προέλευσή τους. Όταν κάποιος συνειδητοποιεί ότι το σχήμα του σχηματίστηκε σε μια συγκεκριμένη περίοδο της ζωής του, μπορεί να αρχίσει να το βλέπει ως κάτι που μπορεί να αλλάξει. Για παράδειγμα, ένα άτομο που πιστεύει ότι «δεν αξίζει αγάπη» μπορεί να συνειδητοποιήσει ότι αυτή η πεποίθηση προέκυψε από την παιδική του ηλικία, όταν ένιωσε ότι δεν λάμβανε την αγάπη που χρειαζόταν.
Η θεραπεία σχημάτων σε διαταραχές προσωπικότητας και ψυχικές δυσκολίες
Η θεραπεία σχημάτων έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική σε διαταραχές προσωπικότητας, όπως η οριακή διαταραχή προσωπικότητας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα σχήματα είναι ακραία και οδηγούν σε έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις. Για παράδειγμα, κάποιος με οριακή διαταραχή μπορεί να έχει σχήμα «αστάθειας στις σχέσεις», πιστεύοντας ότι οι άλλοι θα τον εγκαταλείψουν αν δείξει τον πραγματικό του εαυτό.
Η θεραπεία βοηθά στην οικοδόμηση μιας πιο σταθερής αίσθησης του εαυτού και περισσότερο υγιών σχέσεων. Ο θεραπευτής λειτουργεί ως μια διορθωτική συναισθηματική εμπειρία, προσφέροντας την αποδοχή και την κατανόηση που μπορεί να έλειψε στην παιδική ηλικία. Αυτό βοηθά τον θεραπευόμενο να αναπτύξει νέους τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς.
Εκτός από τις διαταραχές προσωπικότητας, η θεραπεία σχημάτων εφαρμόζεται και σε άλλες ψυχικές δυσκολίες, όπως η κατάθλιψη και το χρόνιο άγχος. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα σχήματα μπορεί να είναι λιγότερο ακραία αλλά εξίσου περιοριστικά. Για παράδειγμα, κάποιος με κατάθλιψη μπορεί να έχει σχήμα «αξιολύπητης ανεπάρκειας», πιστεύοντας ότι δεν μπορεί να κάνει τίποτα σωστά. Η θεραπεία τον βοηθά να αναγνωρίσει αυτές τις σκέψεις και να τις αμφισβητήσει.
Βιβλιογραφία
- Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press.
- Arntz, A., & van Genderen, H. (2009). Schema therapy for borderline personality disorder. John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9780470749285
- Jacob, G. A., van Genderen, H., & Seebauer, L. (2015). Schema therapy for pathological narcissism: The role of early maladaptive schemas and modes. Personality Disorders: Theory, Research, and Treatment, 6(2), 154–165. https://doi.org/10.1037/per0000088
- Masley, S. A., Gillanders, D. T., Simpson, S. G., & Taylor, M. A. (2012). A systematic review of the evidence base for schema therapy. Cognitive Behaviour Therapy, 41(3), 185–202. https://doi.org/10.1080/16506073.2011.614274
