Τι μένει μετά την απιστία
Η απιστία δεν είναι απλώς ένα γεγονός που συμβαίνει σε μία σχέση. Είναι μία στιγμή που ανατρέπει την αίσθηση ασφάλειας, την εμπιστοσύνη και την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Όταν κάποιος μαθαίνει ότι ο σύντροφός του τον πρόδωσε, δεν αντιδρά μόνο με θυμό ή θλίψη. Νιώθει ότι ο κόσμος του έχει μετακινηθεί από τη θέση του, σαν να μην μπορεί πια να βασιστεί σε τίποτα από όσα πίστευε ότι ήξερε. Αυτή η αβεβαιότητα δεν εξαφανίζεται εύκολα, ακόμα κι αν η σχέση συνεχιστεί ή τελειώσει.
Σε μία συνεδρία, μία γυναίκα μου περιέγραψε πώς ένιωθε μετά την αποκάλυψη της απιστίας του συζύγου της: «Δεν ήταν μόνο ότι με πρόδωσε. Ήταν ότι δεν μπορούσα να εμπιστευτώ ούτε τον εαυτό μου. Για μήνες, αναρωτιόμουν αν είχα δει σημάδια και τα αγνόησα. Αν ήμουν ανεπαρκής. Αν θα μπορούσα να είχα κάνει κάτι διαφορετικά». Αυτή η εσωτερική αναζήτηση δεν είναι σπάνια. Πολλοί άνθρωποι που βιώνουν απιστία αρχίζουν να αμφισβητούν τις δικές τους κρίσεις, ακόμα και σε τομείς που δεν αφορούν στη σχέση τους.
Η ψυχική υγεία μετά από μία τέτοια εμπειρία δεν επηρεάζεται μόνο από το γεγονός της απιστίας, αλλά και από τον τρόπο που ο καθένας προσπαθεί να το επεξεργαστεί. Κάποιοι βυθίζονται σε ενοχές, άλλοι σε απόγνωση, και άλλοι σε μία παράξενη αποστασιοποίηση, σαν να έχουν βγει από το σώμα τους και να παρακολουθούν τη ζωή τους από μακριά. Αυτές οι αντιδράσεις δεν είναι παθολογικές. Είναι τρόποι να προστατευτούμε από τον πόνο, έστω και προσωρινά.
Πώς η απιστία αλλάζει τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο
Ένας άνδρας που είχε χωρίσει μετά από χρόνια γάμου εξαιτίας απιστίας, μου είπε κάποτε: «Δεν είναι ότι δεν εμπιστεύομαι πια τις γυναίκες. Είναι ότι δεν εμπιστεύομαι πια τις δικές μου επιλογές. Κάθε φορά που γνωρίζω κάποια, αναρωτιέμαι αν θα κάνω την ίδια λάθος επιλογή». Αυτή η αλλαγή στον τρόπο σκέψης δεν περιορίζεται στις σχέσεις. Μπορεί να επεκταθεί και σε άλλους τομείς της ζωής, όπως η δουλειά, οι φιλίες, ακόμα και οι καθημερινές αποφάσεις.
Η απιστία πυροδοτεί έναν φαύλο κύκλο αυτοαμφισβήτησης. Όταν κάποιος νιώθει προδομένος, είναι φυσικό να αναρωτηθεί αν φταίει ο ίδιος. Αυτή η σκέψη μπορεί να οδηγήσει σε μία συνεχή αναζήτηση σφαλμάτων στον εαυτό του. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που πάντα ήταν σίγουρος για τις επαγγελματικές του αποφάσεις, μπορεί ξαφνικά να αρχίσει να αμφιβάλλει για κάθε κίνηση που κάνει στη δουλειά του.
Αυτή η αλλαγή δεν είναι μόνο συναισθηματική. Μελέτες δείχνουν ότι η προδοσία μπορεί να επηρεάσει και τη φυσιολογία μας. Σε μία έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Psychoneuroendocrinology, οι ερευνητές βρήκαν ότι άνθρωποι που είχαν βιώσει απιστία εμφάνιζαν αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες, ακόμα και μήνες μετά το γεγονός (Gouin et al., 2017). Αυτό σημαίνει ότι το σώμα παραμένει σε κατάσταση εγρήγορσης, σαν να περιμένει την επόμενη απειλή, ακόμα κι αν ο νους προσπαθεί να προχωρήσει.
Η προδοσία δεν είναι απλώς ένα γεγονός που περνάει. Είναι μία εμπειρία που ξαναγράφει τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας και τους άλλους.
Η επίδραση της απιστίας δεν σταματάει στην ψυχολογία. Μπορεί να αλλάξει και τον τρόπο που λειτουργούμε κοινωνικά. Κάποιοι απομονώνονται, φοβούμενοι ότι θα πληγωθούν ξανά. Άλλοι γίνονται πιο επιφυλακτικοί, ακόμα και σε καταστάσεις που δεν έχουν καμία σχέση με την αγάπη. Μία γυναίκα μου περιέγραψε πώς μετά την απιστία του συντρόφου της, άρχισε να αποφεύγει ακόμα και τις φιλικές συγκεντρώσεις, γιατί ένιωθε ότι δεν μπορούσε να εμπιστευτεί κανέναν.
Μπορεί ο πολιτισμός να βοηθήσει στην αποκατάσταση;
Η επιστημονική είδηση που αναφέρεται στη σχέση μεταξύ πολιτιστικών δραστηριοτήτων και υγείας στους ηλικιωμένους (Fancourt & Steptoe, 2019) ανοίγει έναν ενδιαφέρον διάλογο για το πώς ο πολιτισμός μπορεί να βοηθήσει και στην αποκατάσταση μετά από μία κρίση όπως η απιστία. Οι ερευνητές βρήκαν ότι οι άνθρωποι που συμμετέχουν σε πολιτιστικές δραστηριότητες – όπως θέατρο, κινηματογράφος ή μουσεία – τείνουν να έχουν καλύτερη σωματική και ψυχική υγεία. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στην κοινωνικοποίηση, αλλά και στο γεγονός ότι τέτοιες δραστηριότητες προσφέρουν μία διέξοδο από τον εσωτερικό διάλογο της αυτοαμφισβήτησης.
Για κάποιον που έχει βιώσει απιστία, η ένταξη σε πολιτιστικές δραστηριότητες μπορεί να λειτουργήσει σαν ένα παράθυρο σε έναν άλλο κόσμο. Μία ταινία, ένα βιβλίο ή μία θεατρική παράσταση δεν προσφέρουν μόνο διασκέδαση. Μπορούν να βοηθήσουν τον άνθρωπο να δει την εμπειρία του μέσα από ένα διαφορετικό πρίσμα, να την συνδέσει με ευρύτερα ανθρώπινα θέματα, και να νιώσει ότι δεν είναι μόνος. Σε μία συνεδρία, εκείνος ο άνδρας μου είπε ότι μετά την απιστία της συντρόφου του, άρχισε να διαβάζει μυθιστορήματα για ανθρώπους που είχαν βιώσει παρόμοιες καταστάσεις. «Δεν ένιωθα πια τόσο μόνος», ομολόγησε. «Και κατάλαβα ότι η ζωή συνεχίζεται, ακόμα κι αν δεν είναι όπως την είχα φανταστεί».
Οι πολιτιστικές δραστηριότητες μπορούν επίσης να λειτουργήσουν σαν μία μορφή αυτοφροντίδας. Όταν κάποιος βιώνει μία κρίση, παραμελεί κατά κανόνα τις δραστηριότητες που τον έκαναν να νιώθει καλά. Η επιστροφή σε αυτές – ακόμα και αν στην αρχή φαίνεται δύσκολη – μπορεί να βοηθήσει στην ανασυγκρότηση της ταυτότητας. Μία γυναίκα που είχε χωρίσει μετά από απιστία, μου περιέγραψε πώς η επιστροφή της στο πιάνο, ένα όργανο που αγαπούσε αλλά είχε εγκαταλείψει, της έδωσε την αίσθηση ότι ανακτά τον έλεγχο της ζωής της. «Δεν ήταν ότι ξέχασα την προδοσία», είπε. «Αλλά ένιωσα ότι μπορώ να χτίσω κάτι νέο, πέρα από αυτήν».
Φυσικά, ο πολιτισμός από μόνος της δεν μπορεί να θεραπεύσει μία πληγή όπως η απιστία. Χρειάζεται χρόνος, υπομονή, και ίσως η βοήθεια ενός επαγγελματία. Αλλά μπορεί να γίνει ένα εργαλείο στην προσπάθεια για αποκατάσταση, ένα βήμα προς την κατεύθυνση της ανακάλυψης ενός καινούργιου εαυτού.
Βιβλιογραφία
- Fancourt, D., & Steptoe, A. (2019). The art of life and death: 14 year follow-up analyses of associations between arts engagement and mortality in the English Longitudinal Study of Ageing. BMJ, 367, l6377.
- Gouin, J.-P., Zhou, E. S., Booil, J., & Spiegel, D. (2017). Marital status and cortisol responses to a laboratory stressor among cancer survivors. Psychoneuroendocrinology, 82, 108-115.
- Perel, E. (2017). The state of affairs: Rethinking infidelity. HarperCollins.
- Afifi, T. D., Falato, W. L., & Weiner, J. L. (2001). The experience of hurtful messages in close relationships. Journal of Social and Personal Relationships, 18(2), 223-244.
