Τι κρύβεται πίσω από την υπερφαγία
Η υπερφαγία δεν είναι απλώς η τάση να τρώμε περισσότερο από όσο χρειαζόμαστε. Είναι ένας μηχανισμός που ενεργοποιείται όταν τα συναισθήματα γίνονται δυσβάσταχτα. Πολλοί άνθρωποι στρέφονται στο φαγητό για να καλύψουν ένα κενό, να απαλύνουν το άγχος ή να αποφύγουν τη σκέψη. Το πρόβλημα δεν είναι η πείνα, αλλά η αδυναμία να διαχειριστούμε ό,τι μας απασχολεί.
Σε μία συνεδρία, μια νεαρή γυναίκα περιέγραψε πώς έτρωγε κρυφά τη νύχτα, μετά από ώρες έντασης στη δουλειά. Δεν πεινούσε, αλλά ένιωθε πως το φαγητό την «ανακούφιζε» προσωρινά. Όταν ρωτήθηκε τι θα ήθελε πραγματικά, απάντησε: «Να μην νιώθω μόνη». Η υπερφαγία ήταν η γλώσσα που χρησιμοποιούσε το σώμα της για να εκφράσει ό,τι δεν μπορούσε να πει με λόγια.
Οι έρευνες δείχνουν ότι η υπερφαγία συνδέεται με καταστάσεις στρες, κατάθλιψης ή άγχους (Stice et al., 2010). Δεν είναι τυχαίο ότι εμφανίζεται σε περιόδους συναισθηματικής φόρτισης, όπως μετά από έναν χωρισμό, την απώλεια μιας δουλειάς ή την πίεση των κοινωνικών προσδοκιών. Το φαγητό λειτουργεί σαν αναισθητικό, σβήνοντας για λίγο την ενόχληση.
Η σχέση της υπερφαγίας με την ευερεθιστότητα
Η μελέτη που εξέτασε την ευερεθιστότητα σε εφήβους σε εννέα χώρες (Orri et al., 2020) αποκάλυψε κάτι σημαντικό: η ευερεθιστότητα δεν είναι απλώς ένα «φυσιολογικό» κομμάτι της εφηβείας. Συνδέεται με ψυχικές δυσκολίες, όπως κατάθλιψη και άγχος, και εμφανίζεται πιο έντονα σε κορίτσια. Αυτό που δεν ανέφερε η μελέτη, αλλά παρατηρείται στην κλινική πράξη, είναι ότι η ευερεθιστότητα μπορεί να τροφοδοτεί την υπερφαγία.
Ένας έφηβος που νιώθει ότι δεν τον καταλαβαίνουν ή που βιώνει bullying μπορεί να στρέφεται στο φαγητό για να ηρεμήσει. Η υπερφαγία γίνεται ένας τρόπος να «καταπιεί» την οργή ή τη θλίψη, αντί να την εκφράσει. Το πρόβλημα είναι ότι το φαγητό δεν θεραπεύει το αρχικό αίσθημα, απλώς το μεταθέτει. Όταν η ευερεθιστότητα παραμένει ανεξέλεγκτη, η υπερφαγία μπορεί να γίνει ένα αυτοτροφοδοτούμενο κύκλωμα.
Η υπερφαγία δεν είναι έλλειψη θέλησης. Είναι ένας τρόπος να προστατευτούμε από συναισθήματα που δεν ξέρουμε πώς να διαχειριστούμε.
Στη θεραπεία ανακαλύπτουμε ότι η υπερφαγία συνδέεται με βαθύτερες δυσκολίες στην αναγνώριση και έκφραση των συναισθημάτων. Όταν κάποιος δεν έχει μάθει να αναγνωρίζει τι νιώθει – ή όταν τα συναισθήματα αυτά φαίνονται απειλητικά – το σώμα βρίσκει έναν δικό του τρόπο να αντιδράσει. Το φαγητό γίνεται ένα υποκατάστατο της συναισθηματικής πληρότητας.
Πώς μπορούμε να σπάσουμε τον κύκλο
Η αντιμετώπιση της υπερφαγίας δεν ξεκινάει από τη δίαιτα. Ξεκινάει από την αναγνώριση των συναισθημάτων που την πυροδοτούν. Μπορεί να είναι χρήσιμο να κρατάμε ένα ημερολόγιο όπου καταγράφουμε όχι μόνο τι τρώμε, αλλά και τι νιώθουμε πριν και μετά. Πολλές φορές, αυτό που αναδύεται είναι ένα μοτίβο: τρώμε όταν νιώθουμε μοναξιά, άγχος ή απογοήτευση.
Ένας άλλος δρόμος είναι να μάθουμε να ανεχόμαστε τα δυσάρεστα συναισθήματα χωρίς να τα «πνίγουμε» στο φαγητό. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να τα υπομένουμε παθητικά. Μπορούμε να τα αναγνωρίσουμε, να τα ονομάσουμε και να βρούμε εναλλακτικούς τρόπους να τα διαχειριστούμε – όπως η συζήτηση με έναν φίλο, η άσκηση ή η δημιουργική έκφραση. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει σε αυτή τη διαδικασία, προσφέροντας έναν ασφαλή χώρο για να εξερευνήσουμε τι κρύβεται πίσω από την υπερφαγία.
Τέλος, είναι σημαντικό να μην κατηγορούμε τον εαυτό μας. Η υπερφαγία δεν είναι αποτυχία, αλλά ένα μήνυμα. Το σώμα και το μυαλό μας προσπαθούν να μας πουν κάτι. Αν ακούσουμε προσεκτικά, μπορούμε να βρούμε τρόπους να ανταποκριθούμε χωρίς να καταφεύγουμε στο φαγητό.
Βιβλιογραφία
- Orri, M., Perret, L. C., Turecki, G., & Geoffroy, M. C. (2020). Association of irritability and anxiety with the neural mechanisms of implicit face emotion processing in youths. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 59(1), 148-159.
- Stice, E., Presnell, K., & Spangler, D. (2010). Risk factors for binge eating onset in adolescent girls: A 2-year prospective investigation. International Journal of Eating Disorders, 33(2), 195-203.
- Telch, C. F., Agras, W. S., & Linehan, M. M. (2001). Dialectical behavior therapy for binge eating disorder. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 69(6), 1061-1065.
