Χρόνιος πόνος ονομάζεται ο πόνος που επιμένει ή επανέρχεται για περισσότερο από τρεις μήνες. Στην αρχή ακολουθούν εξετάσεις, παραπομπές και αναμονή, ενίοτε για μεγάλο διάστημα. Όταν οι απαντήσεις δεν είναι σαφείς, ο άνθρωπος μένει με ένα ερώτημα που τον απασχολεί περισσότερο από τον ίδιο τον πόνο, δηλαδή τι ακριβώς συμβαίνει στο σώμα του.
Τι είναι ο χρόνιος πόνος και πόσο διαδεδομένος είναι
Στην 11η Διεθνή Ταξινόμηση Νόσων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, ο χρόνιος πόνος διακρίνεται σε δύο τύπους, σύμφωνα με τον Treede και τους συνεργάτες του (2019). Στον δευτερογενή, ο πόνος συνδέεται με μια άλλη πάθηση, για παράδειγμα την οστεοαρθρίτιδα. Στον πρωτογενή, ο πόνος θεωρείται πρόβλημα από μόνος του και συνοδεύεται από ψυχική επιβάρυνση ή περιορισμό της καθημερινότητας.
Πρόκειται για πολύ συνηθισμένο πρόβλημα. Σε τηλεφωνική έρευνα των Breivik και συνεργατών (2006), που έγινε σε 15 ευρωπαϊκές χώρες και στο Ισραήλ, περίπου ένας στους πέντε ενήλικες ανέφερε χρόνιο πόνο μέτριας ή μεγάλης έντασης. Η έρευνα στηρίζεται σε όσα δήλωσαν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες και δίνει μια τάξη μεγέθους.
Ο πόνος αναλογεί πάντα στη βλάβη που μπορεί να υπάρχει στους ιστούς. Σε αρκετούς ανθρώπους το νευρικό σύστημα γίνεται πιο ευαίσθητο και στέλνει σήμα πόνου ακόμη κι όταν ο αρχικός τραυματισμός έχει επουλωθεί. Ο ύπνος, η διάθεση, το άγχος και ο φόβος της κίνησης επηρεάζουν την ένταση. Ο πόνος παραμένει υπαρκτός και δεν έχει σχέση με φαντασία ή υπερβολή.
Ο πόνος που διαρκεί μήνες μπορεί να είναι υπαρκτός και έντονος, ακόμη κι όταν οι εξετάσεις δεν δείχνουν σαφή βλάβη.
Η αναμονή για τη διάγνωση και η ανάγκη για μία εξήγηση
Πολλοί άνθρωποι που περιμένουν μήνες ένα ραντεβού με ειδικό ή για μια απεικονιστική εξέταση λένε περίπου το ίδιο, ότι αν μάθουν τι έχουν θα το αντέξουν. Αρκεί να μάθουν. Στο διάστημα της αναμονής αυξάνεται ο φόβος. Κάποιοι σταματούν σχεδόν κάθε κίνηση, άλλοι ψάχνουν ώρες στο διαδίκτυο και καταλήγουν στα χειρότερα σενάρια.
Η αποφυγή της σωματικής κίνησης από φόβο έχει και οργανικό κόστος. Η δύναμη και η αντοχή μειώνονται, και την επόμενη φορά η ίδια κίνηση πονάει περισσότερο, κάτι που επιβεβαιώνει τον φόβο. Πρόκειται για κλινική παρατήρηση που έχει περιγραφεί εκτενώς στη βιβλιογραφία του πόνου, και δεν ισχύει για όλους με τον ίδιο τρόπο.
Ένα παρόμοιο ερώτημα τέθηκε σε πρόσφατη ανάρτηση του National Elf Service για παιδιά που περιμένουν αξιολόγηση για αυτισμό ή ΔΕΠΥ. Οι οικογένειες και οι επαγγελματίες εκτιμούσαν φυλλάδια με απλή γλώσσα, που περιγράφουν τις δυνατότητες του παιδιού. Το ζητούμενο ήταν αν τέτοια υλικά βοηθούν τα παιδιά να καταλάβουν τον εαυτό τους όσο περιμένουν.
Η ίδια σκέψη εφαρμόζεται στους ενήλικες με πόνο. Η εξήγηση δεν χρειάζεται να περιμένει την τελική διάγνωση. Μπορείτε να ζητήσετε από τον γιατρό σας να σας πει με απλά λόγια τι έχει αποκλειστεί, τι παραμένει ανοιχτό και ποιες κινήσεις του σώματος είναι ασφαλείς. Ρωτήστε επίσης ποια συμπτώματα απαιτούν άμεση εξέταση, για παράδειγμα νέο μούδιασμα, αδυναμία στα πόδια, πυρετός ή απώλεια ελέγχου των ούρων.
Τι δείχνει η έρευνα για την ενημέρωση και την καθημερινή διαχείριση
Η εκπαίδευση των ασθενών στη νευροεπιστήμη του πόνου εξηγεί με απλή γλώσσα πώς λειτουργεί ο πόνος. Επισημαίνει ότι ο πόνος δεν ισοδυναμεί πάντα με βλάβη και ότι το νευρικό σύστημα μπορεί να ευαισθητοποιηθεί. Δεν αντικαθιστά την εξέταση ή τη θεραπεία. Συμπληρώνει την ιατρική εικόνα με μια εξήγηση που ο άνθρωπος μπορεί να καταλάβει και να θυμάται.
Στη συστηματική ανασκόπηση των Louw και συνεργατών (2016), που περιέλαβε τυχαιοποιημένες μελέτες σε μυοσκελετικό πόνο, η μέθοδος συνδέθηκε με μείωση του πόνου, της αναπηρίας και της καταστροφολογίας, δηλαδή της τάσης να περιμένει κανείς το χειρότερο.
Σε μεταγενέστερη μετα-ανάλυση, η ομάδα του Watson (2019) βρήκε μικρή έως μέτρια βελτίωση στον πόνο και στη λειτουργικότητα ανθρώπων με χρόνιο μυοσκελετικό πόνο, κυρίως βραχυπρόθεσμα. Η ποιότητα των δεδομένων δεν ήταν υψηλή. Το εύρημα δεν υπόσχεται ίαση, δείχνει όμως ότι η κατανόηση ωφελεί αρκετούς ανθρώπους, είτε προσφέρεται μόνη της είτε μαζί με φυσικοθεραπευτική άσκηση.
Οι ψυχολογικές θεραπείες έχουν και αυτές θέση στην αντιμετώπιση. Στην ανασκόπηση Cochrane των Williams και συνεργατών (2020), η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία ωφέλησε τον πόνο, τη διάθεση και τη λειτουργικότητα, αν και η βεβαιότητα των δεδομένων ήταν περιορισμένη. Άρα δεν βοηθά όλους εξίσου, και αξίζει να ρωτάει κανείς τι ακριβώς μπορεί να προσφέρει στη δική του περίπτωση και τι μπορεί να περιμένει.
Στην πράξη βοηθά ένα απλό ημερολόγιο πόνου, με λίγες γραμμές την ημέρα για την ένταση, για το τι είχε προηγηθεί, καθώς και για τον ύπνο τη νύχτα. Βοηθά και η σταδιακή δραστηριότητα, με μικρά βήματα που ορίζετε εσείς εκ των προτέρων και όχι ο πόνος εκείνης της μέρας. Η πλήρης ακινησία για εβδομάδες συνήθως αυξάνει τη δυσκαμψία και τον φόβο της κίνησης.
Αν ο πόνος συνοδεύεται από επίμονη θλίψη, άγχος ή αϋπνία, αξίζει να το πείτε ρητά στον γιατρό σας. Ο πόνος και η διάθεση επηρεάζουν το ένα το άλλο, και η θεραπεία του ενός συχνά ανακουφίζει το άλλο, αν και αυτό διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Το ίδιο ισχύει για τα φάρμακα, που πρέπει να προσαρμόζονται μαζί με τον θεράποντα.
Οι ερευνητές μετρούν κυρίως πόσο μειώνεται ο πόνος. Αλλά όσοι τον ζουν, ρωτούν συνήθως κάτι άλλο: αν θα μπορέσουν να ζήσουν όπως πριν. Για αυτό το ερώτημα τα δεδομένα είναι λιγότερα, και μάλλον αξίζει να το θέτει κανείς ανοιχτά στη συζήτηση με τον γιατρό του, από τις πρώτες κιόλας επισκέψεις.
Βιβλιογραφία
- Breivik, H., Collett, B., Ventafridda, V., Cohen, R., & Gallacher, D. (2006). Survey of chronic pain in Europe: Prevalence, impact on daily life, and treatment. European Journal of Pain, 10(4), 287–333.
- Louw, A., Zimney, K., Puentedura, E. J., & Diener, I. (2016). The efficacy of pain neuroscience education on musculoskeletal pain: A systematic review of the literature. Physiotherapy Theory and Practice, 32(5), 332–355.
- Treede, R.-D., Rief, W., Barke, A., Aziz, Q., Bennett, M. I., Benoliel, R., Cohen, M., Evers, S., Finnerup, N. B., First, M. B., Giamberardino, M. A., Kaasa, S., Korwisi, B., Kosek, E., Lavand’homme, P., Nicholas, M., Perrot, S., Scholz, J., Schug, S., … Wang, S.-J. (2019). Chronic pain as a symptom or a disease: The IASP Classification of Chronic Pain for the International Classification of Diseases (ICD-11). Pain, 160(1), 19–27.
- Watson, J. A., Ryan, C. G., Cooper, L., Ellington, D., Whittle, R., Lavender, M., Dixon, J., Atkinson, G., Cooper, K., & Martin, D. J. (2019). Pain neuroscience education for adults with chronic musculoskeletal pain: A mixed-methods systematic review and meta-analysis. The Journal of Pain, 20(10), 1140.e1–1140.e22.
- Williams, A. C. de C., Fisher, E., Hearn, L., & Eccleston, C. (2020). Psychological therapies for the management of chronic pain (excluding headache) in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews, (8), Article CD007407.
