Ψυχοθεραπεία για το μετατραυματικό στρες αναζητούν άνθρωποι που έχουν ζήσει κάτι απειλητικό και, μήνες ή χρόνια μετά, εξακολουθούν να ξυπνούν τη νύχτα, να αποφεύγουν συγκεκριμένους δρόμους ή να τινάζονται σε έναν απότομο θόρυβο. Όταν ανακοινώνεται μια νέα τεχνολογία με εντυπωσιακά ποσοστά, είναι φυσικό να αναρωτιούνται τι σημαίνει αυτό για τη δική τους θεραπεία.
Τι ανακοινώθηκε για την ψυχοθεραπεία και τη μαγνητική διέγερση
Σύμφωνα με δημοσίευση στο ScienceDaily, μια νέα θεραπεία για το μετατραυματικό στρες, που έλαβε άδεια από τον αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), χαρτογραφεί πρώτα την εγκεφαλική δραστηριότητα κάθε ανθρώπου. Έπειτα εφαρμόζει μαγνητική διέγερση στις περιοχές όπου η λειτουργία θεωρείται μη φυσιολογική. Σε κλινική μελέτη αναφέρεται μείωση των συμπτωμάτων κατά 52% και ύφεση στο 68% των συμμετεχόντων.
Η είδηση αυτή δεν απαντά σε ερωτήματα που μετράνε πολύ για την ερμηνεία. Δεν αναφέρει αν υπήρχε ομάδα με εικονική διέγερση, πόσοι άνθρωποι συμμετείχαν, πόσο διήρκεσε η παρακολούθηση και αν το όφελος διατηρήθηκε μετά το τέλος της θεραπείας. Χωρίς αυτά, το ποσοστό ύφεσης δεν συγκρίνεται άμεσα με τα αποτελέσματα άλλων θεραπειών.
Χρειάζεται επίσης διάκριση ανάμεσα στην άδεια κυκλοφορίας και στην υπεροχή. Η άδεια ενός ιατροτεχνολογικού προϊόντος δείχνει ότι πληροί τις προϋποθέσεις του ρυθμιστικού φορέα. Δεν δείχνει από μόνη της ότι υπερέχει της ψυχοθεραπείας ή των φαρμάκων που ήδη χρησιμοποιούνται. Αυτή η σύγκριση απαιτεί μελέτες που να βάζουν τις θεραπείες δίπλα δίπλα.
Τι δείχνουν οι μελέτες για τις θεραπείες που ήδη υπάρχουν
Η ψυχοθεραπεία έχει πίσω της πολύ μεγαλύτερο όγκο δεδομένων. Στη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση των Lewis και συνεργατών (2020), που συγκέντρωσε τυχαιοποιημένες μελέτες σε ενήλικες, οι θεραπείες με εστίαση στο τραύμα μείωσαν τα συμπτώματα σαφώς περισσότερο από τη λίστα αναμονής ή τη συνήθη φροντίδα. Στις θεραπείες αυτές ανήκουν η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία με εστίαση στο τραύμα και η EMDR.
Η EMDR, δηλαδή η απευαισθητοποίηση και επανεπεξεργασία μέσω οφθαλμικών κινήσεων, ζητά από τον άνθρωπο να φέρνει στον νου το τραυματικό γεγονός, ενώ παράλληλα παρακολουθεί με το βλέμμα μια εξωτερική κίνηση. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία δουλεύει με τη μνήμη και με τις σκέψεις που τη συνοδεύουν, για παράδειγμα «φταίω εγώ» ή «δεν είμαι ασφαλής πουθενά».
Η ανασκόπηση Cochrane των Bisson και συνεργατών (2013) κατέληξε σε παρόμοιο συμπέρασμα για τις ψυχολογικές θεραπείες στο χρόνιο μετατραυματικό στρες. Πρόσθεσε μια επιφύλαξη που ισχύει και για τη σημερινή συζήτηση, γιατί πολλές μελέτες είχαν μικρό δείγμα και περιορισμούς στον σχεδιασμό. Το συνολικό μήνυμα είναι σαφές, αλλά ο βαθμός τεκμηρίωσης διαφέρει από θεραπεία σε θεραπεία.
Η μετα-ανάλυση των Watts και συνεργατών (2013) συνέκρινε έμμεσα ψυχοθεραπείες και φάρμακα και βρήκε μεγαλύτερα μεγέθη επίδρασης στις ψυχοθεραπείες. Η σύγκριση είναι έμμεση, επειδή οι μελέτες είχαν διαφορετικό σχεδιασμό και διαφορετικούς πληθυσμούς. Γι’ αυτό δεν αρκεί για να ισχυριστούμε ότι κάθε ψυχοθεραπεία υπερέχει κάθε φαρμάκου.
Τα φάρμακα έχουν και αυτά τη θέση τους. Η σερτραλίνη και η παροξετίνη έχουν έγκριση του FDA για το μετατραυματικό στρες και μπορούν να βοηθήσουν, ιδίως όταν συνυπάρχει κατάθλιψη ή άγχος. Την απόφαση για τη χρήση τους την παίρνει ο ψυχίατρος μαζί με τον ίδιο τον άνθρωπο, ανάλογα με τα συμπτώματα, τον ύπνο και τη διάθεσή του.
Ένα υψηλό ποσοστό ύφεσης σε μία μελέτη αξίζει προσοχή, αλλά δεν αντικαθιστά τις δεκαετίες δεδομένων για θεραπείες που γνωρίζουμε ήδη ότι βοηθούν.
Σε μία από τις κλασικές μελέτες, οι Resick και συνεργάτες (2002) παρακολούθησαν γυναίκες που είχαν βιαστεί και έλαβαν γνωσιακή θεραπεία επεξεργασίας ή παρατεταμένη έκθεση. Και οι δύο μέθοδοι μείωσαν τα συμπτώματα σε σύγκριση με τη λίστα αναμονής, και το όφελος παρέμεινε στην παρακολούθηση εννέα μηνών.
Πώς επιλέγεται η θεραπεία και τι να ρωτήσετε τον ειδικό
Στην πράξη, οι πρώτες συνεδρίες χρειάζεται να καθορίσουν τι ακριβώς θεραπεύεται. Ο άνθρωπος μπορεί να έχει μετατραυματικό στρες, κατάθλιψη, κατάχρηση αλκοόλ ή συνδυασμό τους, και η σειρά με την οποία αντιμετωπίζονται αλλάζει το σχέδιο. Αξίζει να ρωτήσετε τον θεραπευτή αν έχει εκπαίδευση σε θεραπεία με εστίαση στο τραύμα και πόσες συνεδρίες υπολογίζει ότι θα χρειαστούν.
Οι θεραπείες αυτές έχουν συνήθως προκαθορισμένη διάρκεια, αρκετές εβδομάδες με εβδομαδιαίες συνεδρίες, και η πρόοδος μετριέται με ερωτηματολόγια που συμπληρώνονται ανά τακτά διαστήματα. Αν μετά από δύο ή τρεις μήνες δεν έχει αλλάξει τίποτα, χρειάζεται συζήτηση για αλλαγή προσέγγισης και όχι σιωπηλή επιμονή.
Αρκετοί άνθρωποι λένε στη δεύτερη ή στην τρίτη συνεδρία ότι νιώθουν χειρότερα, ότι τα όνειρα επέστρεψαν και ότι σκέφτονται να σταματήσουν. Η προσωρινή αύξηση της έντασης είναι αναμενόμενη όταν η μνήμη αρχίζει να επεξεργάζεται συστηματικά. Αξίζει να τη συζητήσετε με τον θεραπευτή, γιατί το σχέδιο μπορεί να προσαρμοστεί, ενώ η διακοπή αφήνει τα συμπτώματα ως έχουν.
Οι τεχνικές διέγερσης του εγκεφάλου μπορεί να βρουν τη θέση τους σε ανθρώπους που δεν ανταποκρίθηκαν σε δύο θεραπείες ή που δυσκολεύονται πολύ να μιλήσουν για το γεγονός. Αυτό προς το παρόν αποτελεί εύλογη υπόθεση και όχι τεκμηριωμένο συμπέρασμα. Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν από ανεξάρτητες ερευνητικές ομάδες και συγκριθούν με τις υπάρχουσες θεραπείες, θα γνωρίζουμε καλύτερα για ποιους ταιριάζει.
Μέχρι τότε, όποιος ζει με τα συμπτώματα δεν χρειάζεται να περιμένει τη νέα τεχνολογία. Οι θεραπείες με την ισχυρότερη τεκμηρίωση υπάρχουν ήδη. Το αν η μαγνητική διέγερση και η ψυχοθεραπεία μπορούν να ενισχύσουν η μία την άλλη, όταν εφαρμόζονται μαζί, είναι ένα ερώτημα που παραμένει ανοιχτό.
Βιβλιογραφία
- Bisson, J. I., Roberts, N. P., Andrew, M., Cooper, R., & Lewis, C. (2013). Psychological therapies for chronic post-traumatic stress disorder (PTSD) in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013(12), CD003388.
- Lewis, C., Roberts, N. P., Andrew, M., Starling, E., & Bisson, J. I. (2020). Psychological therapies for post-traumatic stress disorder in adults: Systematic review and meta-analysis. European Journal of Psychotraumatology, 11(1), 1729633.
- Resick, P. A., Nishith, P., Weaver, T. L., Astin, M. C., & Feuer, C. A. (2002). A comparison of cognitive-processing therapy with prolonged exposure and a waiting condition for the treatment of chronic posttraumatic stress disorder in female rape victims. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 70(4), 867-879.
- Watts, B. V., Schnurr, P. P., Mayo, L., Young-Xu, Y., Weeks, W. B., & Friedman, M. J. (2013). Meta-analysis of the efficacy of treatments for posttraumatic stress disorder. Journal of Clinical Psychiatry, 74(6), e541-e550.
- ScienceDaily. (2026, October 22). Breakthrough PTSD treatment achieves 68% remission rate in clinical trial. ScienceDaily.
