Εμβοές στα αυτιά αναφέρει περίπου το 15% των ανθρώπων παγκοσμίως. Ακούν βόμβο, σφύριγμα ή θόρυβο που δεν προέρχεται από καμία πηγή γύρω τους. Μέχρι σήμερα η διάγνωση στηρίζεται αποκλειστικά στην περιγραφή του ίδιου του ανθρώπου, επειδή δεν υπάρχει εξέταση που να επιβεβαιώνει αντικειμενικά τον ήχο.
Ένα πρώτο βήμα προς μια τέτοια εξέταση έγινε σε νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Otolaryngology–Head and Neck Surgery. Η ομάδα του ωτορινολαρυγγολόγου Kourosh Parham, από το Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ, μέτρησε στο αίμα μια πρωτεΐνη του έσω ωτός. Τα ευρήματα είναι ενδιαφέροντα, αλλά απαντούν μόνο σε ένα μέρος των ερωτημάτων.
Εμβοές στα αυτιά και η πρωτεΐνη prestin στο αίμα
Η prestin είναι μια κινητική πρωτεΐνη που βρίσκεται στις μεμβράνες των εξωτερικών τριχωτών κυττάρων του κοχλία, του οργάνου του έσω ωτός που μετατρέπει τον ήχο σε νευρικό σήμα. Τα κύτταρα αυτά ενισχύουν τους ήχους και η prestin είναι απαραίτητη για τη λειτουργία τους. Χωρίς αυτήν η ακοή χάνει την ευαισθησία της.
Στη μελέτη συμμετείχαν 82 ενήλικες, οι μισοί με εμβοές. Οι εξετάσεις αίματος έδειξαν ότι όσοι είχαν εμβοές παρουσίαζαν συγκέντρωση prestin περίπου 50% υψηλότερη από τους υπόλοιπους. Η εργασία βασίστηκε σε προηγούμενη έρευνα μέρους της ίδιας ομάδας, όπου η μέτρηση της prestin στον ορό είχε προταθεί ως δείκτης απώλειας ακοής (Parham & Dyhrfjeld-Johnsen, 2016).
Τα επίπεδα της prestin φαίνεται να επηρεάζονται από την έκθεση σε θόρυβο, την ηλικία και την απώλεια ακοής, ενώ σε πειραματικά μοντέλα αλλάζουν μετά από βλάβη του κοχλία. Είναι επίσης γνωστό ότι η υπερβολική δόση ασπιρίνης διαταράσσει τη λειτουργία του κοχλία και επηρεάζει, μεταξύ άλλων, την prestin. Ο Parham υποστηρίζει ότι η μέτρησή της δίνει κλινική ένδειξη για τη βαρύτητα των εμβοών.
Οι περιορισμοί είναι σημαντικοί. Η μελέτη ήταν μικρή και παρατηρησιακή, οπότε δεν αποδεικνύει ότι η υψηλή prestin προκαλεί εμβοές. Επιπλέον, η ανάλυση διαγνωστικής ακρίβειας έδειξε ότι ο δείκτης δεν μπορεί ακόμη να χρησιμοποιηθεί αξιόπιστα για διάγνωση. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ίσως ένα μέρος των συμμετεχόντων είχε εμβοές που δεν ξεκινούν από τον κοχλία.
Τα ευρήματα δείχνουν σχέση της prestin με τις εμβοές, όχι ότι τις προκαλεί, και η εξέταση δεν είναι ακόμη διαγνωστικό εργαλείο.
Εμβοές χαμηλών και υψηλών συχνοτήτων
Οι εμβοές δεν ακούγονται ίδιες σε όλους. Οι εμβοές υψηλών συχνοτήτων περιγράφονται ως σφύριγμα ή λεπτός ήχος και είναι οι πιο διαδεδομένες. Αρκετές φορές συνοδεύουν απώλεια ακοής στις υψηλές συχνότητες, που προκαλείται από θόρυβο ή από την ηλικία. Ο τόνος της εμβοής τείνει να βρίσκεται κοντά στην περιοχή όπου έχει μειωθεί η ακοή.
Οι εμβοές χαμηλών συχνοτήτων ακούγονται ως βόμβος ή υπόκωφος ήχος. Σχετίζονται ενίοτε με τη νόσο του Ménière, όπου η ακοή μειώνεται κυρίως στις χαμηλές συχνότητες και υπάρχουν κρίσεις ιλίγγου. Σε άλλους ανθρώπους ο ήχος αλλάζει ένταση ή τόνο όταν σφίγγουν τη γνάθο ή κινούν τον αυχένα, κάτι που δείχνει σωματική συμβολή. Ο τόνος αυτός δεν είναι πάντα χαμηλός.
Δεν γνωρίζουμε αν η prestin διαφέρει ανάμεσα στους δύο τύπους, γιατί η περιγραφή της μελέτης δεν το αναφέρει. Μια τέτοια διάκριση θα είχε πρακτική αξία, επειδή οι αιτίες και η διερεύνηση δεν είναι ίδιες. Προς το παρόν, ο τόνος της εμβοής καταγράφεται από τον ακοολόγο και βοηθά να προσανατολιστεί ο έλεγχος.
Το άγχος εμπλέκεται με δύο τρόπους. Ο ήχος που δεν σταματά προκαλεί ανησυχία, και η ανησυχία στρέφει την προσοχή πάνω του, οπότε ακούγεται εντονότερος. Στην ανασκόπηση των Baguley και συνεργατών (2013), η ταλαιπωρία από τις εμβοές σχετίζεται περισσότερο με ψυχολογικούς παράγοντες, δηλαδή το άγχος, τη στενοχώρια και την αϋπνία, παρά με το πόσο δυνατός είναι ο ήχος.
Υπάρχει και έμμεση οδός. Όποιος βρίσκεται σε ένταση σφίγγει τα δόντια την ημέρα ή τα τρίβει τη νύχτα, κάτι που λέγεται βρυγμός. Η υπερλειτουργία των μασητήρων και της κροταφογναθικής άρθρωσης μπορεί να επηρεάσει την εμβοή σε ορισμένους ανθρώπους. Η σχέση αυτή προκύπτει κυρίως από παρατηρησιακές μελέτες και δεν αποδεικνύει αιτία.
Ο βρυγμός διαταράσσει επίσης τον ύπνο, και ο κακός ύπνος μειώνει την ανοχή στον ήχο την επόμενη μέρα. Έτσι το άγχος, ο βρυγμός και οι εμβοές μπορούν να ενισχύουν το ένα το άλλο, χωρίς να είναι πάντα σαφές ποιο ξεκίνησε πρώτο.
Η διερεύνηση και τι μπορεί να βοηθήσει
Η διερεύνηση ξεκινά με το ιστορικό. Ο γιατρός ρωτά πότε άρχισε ο ήχος, αν ακούγεται στο ένα ή και στα δύο αυτιά, αν είναι σταθερός ή παλμικός και αν αλλάζει με κινήσεις της γνάθου ή του αυχένα. Ρωτά ακόμη για έκθεση σε θόρυβο και για φάρμακα που βλάπτουν την ακοή, ανάμεσά τους οι υψηλές δόσεις ασπιρίνης.
Ακολουθούν η εξέταση του ωτός, για κερί ή φλεγμονή, και το ακουόγραμμα. Σύμφωνα με την κατευθυντήρια οδηγία της Αμερικανικής Ακαδημίας Ωτορινολαρυγγολογίας (Tunkel et al., 2014), ο πλήρης ακουολογικός έλεγχος χρειάζεται όταν οι εμβοές είναι μονόπλευρες, επιμένουν έξι μήνες ή συνοδεύονται από δυσκολία στην ακοή. Απεικόνιση μπορεί να ζητηθεί σε μονόπλευρες ή παλμικές εμβοές, σε ασύμμετρη απώλεια ακοής ή σε νευρολογικά ευρήματα.
Αιφνίδια απώλεια ακοής, ίλιγγος, αδυναμία στο πρόσωπο ή σε μέλος του σώματος και εμβοή που χτυπά στον ρυθμό του σφυγμού χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση. Στη διερεύνηση περιλαμβάνεται και η αξιολόγηση της διάθεσης, του άγχους και του ύπνου, καθώς και έλεγχος από οδοντίατρο όταν υπάρχει υποψία βρυγμού ή διαταραχής της κροταφογναθικής άρθρωσης.
Η καλύτερη τεκμηρίωση θεραπείας αφορά τη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία. Σε ανασκόπηση της Cochrane, οι Fuller και συνεργάτες (2020) βρήκαν ότι μειώνει την επιβάρυνση που προκαλούν οι εμβοές στην ποιότητα ζωής, χωρίς να μειώνει την ένταση του ήχου. Η θεραπεία βοηθά να αλλάξει ο τρόπος που ο άνθρωπος αντιδρά στον ήχο και να υποχωρήσει η ένταση που τον συνοδεύει.
Όταν υπάρχει απώλεια ακοής, τα ακουστικά βοηθήματα ωφελούν. Ένας διακριτικός ήχος υποβάθρου τη νύχτα βοηθά αρκετούς ανθρώπους να κοιμηθούν. Αν υπάρχει βρυγμός, αξίζει να τον δει οδοντίατρος, που μπορεί να προτείνει νάρθηκα για τον ύπνο και ασκήσεις χαλάρωσης της γνάθου, χωρίς όμως να υπάρχει ισχυρή απόδειξη ότι αυτά μειώνουν την ίδια την εμβοή.
Το άγχος, όταν είναι έντονο, αντιμετωπίζεται με τις δικές του θεραπείες, δηλαδή ψυχοθεραπεία ή, όπου χρειάζεται, φαρμακευτική αγωγή. Η οδηγία πάντως δεν συνιστά αντικαταθλιπτικά ή αγχολυτικά ως θεραπεία των ίδιων των εμβοών, ούτε ginkgo, μελατονίνη ή ψευδάργυρο, επειδή δεν έχει αποδειχθεί ότι υπάρχει όφελος, παρά τα όσα γράφονται ή λέγονται στα social.
Μια εξέταση αίματος για την prestin, αν επιβεβαιωθεί σε μεγαλύτερες μελέτες, θα προσθέσει ένα αντικειμενικό μέτρο σε μια διάγνωση που σήμερα στηρίζεται στην αφήγηση του ανθρώπου. Δεν θα καταργήσει όμως την ερώτηση για το πώς ο ήχος επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση και την προσοχή, γιατί εκεί κρίνεται σε μεγάλο βαθμό πόσο ενοχλεί.
Βιβλιογραφία
- Baguley, D., McFerran, D., & Hall, D. (2013). Tinnitus. The Lancet, 382(9904), 1600–1607.
- Dockrill, P. (n.d.). Scientists identified a biological signature of tinnitus, and it’s in your blood. ScienceAlert.
- Fuller, T., Cima, R., Langguth, B., Mazurek, B., Vlaeyen, J. W. S., & Hoare, D. J. (2020). Cognitive behavioural therapy for tinnitus. Cochrane Database of Systematic Reviews, 1, CD012614.
- Parham, K., & Dyhrfjeld-Johnsen, J. (2016). Outer hair cell molecular protein, prestin, as a serum biomarker for hearing loss: Proof of concept. Otology & Neurotology, 37(10), 1550–1554.
- Tunkel, D. E., Bauer, C. A., Sun, G. H., et al. (2014). Clinical practice guideline: Tinnitus. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 151(2 Suppl), S1–S40.
